Ударот со чеканот со кој во 2015 година беше означен договорот за Парискиот договор беше проследен со солзи радосници и овации, додека светските лидери се држеа за раце. За првпат во историјата, речиси 200 земји усвоија обврзувачки договор за ограничување на глобалното затоплување на под 2 степени Целзиусови, со настојување да се задржи на 1,5 степени. Сепак, и покрај значајните чекори, експертите предупредуваат дека светот денес се наоѓа на критична пресвртница бидејќи температурите и понатаму растат поради согорувањето на фосилни горива, а изминатата деценија беше најтоплата во забележаната историја, пишува „DW“.
Раст на температурите и огромни последици
Научниците истакнуваат дека секој дел од степен е важен, бидејќи претставува разлика меѓу безбедност и страдање за милиони луѓе. Се проценува дека поради растечките горештини, секоја минута умира по едно лице, додека загадувањето на воздухот предизвикано од согорување на фосилни горива годишно одзема околу 2,5 милиони животи. Последиците се и огромни економски штети, кои во глобалната економија минатата година достигнаа 304 милијарди долари.
Истовремено, клучните екосистеми доаѓаат до границите на издржливост. Светот оваа година ја достигна првата климатска преломна точка – праг што предизвикува неповратни промени – преку загревање на океаните што доведува до масовно изумирање на коралите. Коралните гребени се меѓу биолошки најразновидните екосистеми, од кои зависи опстанокот на четвртина од морските организми. Научниците предупредуваат дека опасно се блиску и други преломни точки, како што се колапсот на амазонската прашума и клучните океански струи.
Што се случува со емисиите на штетни гасови?
Причината за оваа критична состојба е континуираното согорување на фосилни горива. Минатата година, емисиите на гасови со ефект на стаклена градина достигнаа рекордни нивоа и сега се 65 проценти повисоки отколку во 1990 година. За да се исполнат целите на Парискиот договор, емисиите веќе требаше да го достигнат својот врв и да почнат нагло да опаѓаат, но последните анализи не покажуваат таков тренд.
Човечките активности, како согорување на јаглен, нафта и гас, минатата година испуштија рекордни 53,2 гигатони еквивалент на CO2 во атмосферата. Две третини од тие емисии доаѓаат од само осум светски економии: Кина, Јапонија, САД, Бразил, ЕУ, Индија, Русија и Индонезија. Од овие големи загадувачи, само ЕУ и Јапонија ги намалија своите годишни емисии во споредба со 2023 година.
Што е постигнато од 2015 година?
Иако вкупната заштита на климата значително заостанува, постигнат е и важен напредок. Глобалниот раст на обновливите извори на енергија се забрза и ги надмина дури и оптимистичките очекувања, најмногу благодарение на падот на трошоците. Инвестициите во чиста енергија растат, а уделот на обновливите извори во глобалното производство на енергија се зголеми повеќе од тројно од потпишувањето на Парискиот договор.
Во 2024 година светот забележа најголем пораст на производство од обновливи извори, кои сега покриваат 40 проценти од глобалните потреби за електрична енергија. Во првата половина од оваа година, соларната и ветерната енергија за првпат го надминаа јагленот. Капацитетите на соларните електрани денес се повеќе од четири пати поголеми од предвидувањата од 2015 година, додека капацитетите на ветерните електрани се утроија.. Во тоа предничи Кина, која минатата година инсталираше повеќе соларни капацитети отколку остатокот од светот заедно.
Во изминатите десет години, уделот на електрични возила во продажбата на автомобили порасна од околу еден на речиси 25 проценти. Сепак, овој напредок има и друга страна. Додека обновливите извори рушат рекорди, истото важи и за јагленот, чија потрошувачка минатата година достигна историски максимум. Инвестициите во зелена енергија растат, но јавните вложувања во фосилни горива пораснаа на 1,6 трилиони долари годишно.
Ќе ги исполниме ли париските цели?
Експертите предупредуваат дека сегашните климатски мерки се далеку од доволни. Иако напредокот во последната деценија помогна да се избегне катастрофално затоплување од 4°C, кое се предвидуваше во 2015 година, Земјата сè уште се движи кон затоплување од 2,6°C до 2100 година.
Такво сценарио би довело до 57 дополнителни екстремно жешки денови годишно во споредба со денешниот просек. Според најновиот извештај за состојбата на климатските мерки, потребно е огромно забрзување на напорите во сите сектори.
Тоа вклучува десетпати побрзо напуштање на јагленот во оваа деценија, деветпати поголеми напори за спречување на уништувањето на шумите, удвојување на растот на обновливите извори, зголемување на глобалното финансирање за климатски мерки за речиси еден трилион долари годишно, како и брза експанзија на јавниот превоз во најзагадените градови во светот, пишува „Index“.
