Неговото име е Норилск, изграден е на подрачје со трајно замрзната почва (пермафрост), „живее“ од индустријата и се наоѓа во Краснојарскиот крај во источен Сибир. Од Северниот пол е оддалечен 2400 километри, додека од престолнината Москва го делат околу 3000 км. Со околу 176.000 жители, тоа е вториот најголем град во рамките на Арктичкиот круг, веднаш по Мурманск, но и најсеверниот голем град во светот со повеќе од 150.000 жители.

Неговите рудници и топилници 20 години ги граделе затвореници, многумина умреле

Норилск се наоѓа на едно од најголемите наоѓалишта на никел, бакар и паладиум на планетата. Иако за минералите на тоа подрачје се знаело и со векови претходно, Советите дури во 1935 година решиле да изградат огромен индустриски комплекс, т.н. Норилски комбинат. За таа цел бил основан работниот логор Нориллаг, односно гулаг.

Во текот на следните 20 години околу половина милион затвореници работеле во сурови арктички услови на изградба на рудници, топилници и индустриска инфраструктура воопшто. Се проценува дека животот го загубиле најмалку 17.000 луѓе, најчесто поради глад, исцрпеност и хипотермија. По смртта на Сталин во 1953 година, затворениците го покренале Норилското востание – еден од првите поголеми протести против суровоста на гулагот во Советскиот Сојуз.

Киселите дождови ги уништиле шумите во околината, а и земјата е полна со благородни метали

Логорите конечно биле затворени во 1956 година, но индустријата останала. Од 1960-тите Норилск практично живее од никел и бакар. Компанијата Норникел вработува најголем дел од градското население и создава речиси два процента од рускиот БДП. Но индустрискиот успех има висока цена, па Норилск денес се смета за најзагадениот град во Русија и еден од најзагадените во светот.

Секоја година од неговите топилници во атмосферата се испуштаат милиони тони отровни гасови – сулфур диоксид, азотни оксиди, феноли и тешки метали. За жал, последиците од страшното загадување се видливи и со голо око. Киселите дождови ги уништиле шумите во околината, а почвата е толку заситена со метали што дури и површинскиот слој на земјата содржи високи концентрации на благородни метали.

Градот сè уште ја памети големата еколошка катастрофа која го погодила во 2020 година

Во зима во Норилск повремено паѓа и црвен снег. Имено, ситни метални честички и индустриска прашина се таложат на снегулките, па снежната покривка добива розови, портокалови или крвавоцрвени нијанси, создавајќи надреален контраст со белата тундра. Глетката на арктичкиот пејзаж обоен со хемикалии е естетски фасцинантен, но и длабоко вознемирувачки.

Загадувањето сериозно му штети и на човечкото здравје. Очекуваниот животен век на работниците во Норилск изнесува околу 59 години, што е помалку од рускиот просек, а стапките на карцином се значително повисоки отколку во остатокот од државата. Градот сè уште ја памети и големата еколошка катастрофа од 2020 година, кога дизел-гориво се излеа во блиската река, поради што била прогласена вонредна состојба.

Температурата на воздухот во јануари често паѓа до минус 30 степени Целзиусови

Норилск не е суров само поради индустријата. Климата таму е исклучително екстремна, дури и според сибирските стандарди. Градот две третини од годината е окован во снег, а просечната јануарска температура изнесува околу минус 30 степени Целзиусови. Секоја зима жителите мора да преживеат 45 дена целосна поларна ноќ, додека во лето сонцето не заоѓа дури 65 дена.

До овој град не води ниту еден пат, односно нема копнена врска меѓу Норилск и остатокот од Русија. До него може да се стигне само со авион или со брод преку пристаништето Дудинка, но во зима пловидбата е отежната бидејќи реката Јенисеј замрзнува. Норилск и официјално важи за „затворен град“, бидејќи странските државјани не можат да влезат без посебна дозвола што ја издава државата.

Не е за секој: Го обележале мраз, металот, индустријата и индустриската траума

И покрај мрачната репутација, Норилск не престанува да го интригира остатокот од светот. Неговите бруталистички блокови покриени со снег, оџаците што го сечат поларното небо и тундрата без крај создаваат глетки какви што не постојат никаде на друго место. Град изграден врз мраз, метал, индустрија и историска траума – место што истовремено нè одбива и нè фасцинира.