Еден од најпознатите експерименти започнал во 1976 година, во време кога киселите дождови претставувале сериозен еколошки проблем во Северна Америка и Европа. Научниците сакале да утврдат што се случува со езерото кога неговата вода станува значително покисела.

Затоа, во текот на 17 години, сè до 1993 година, еднаш неделно додавале сулфурна киселина во Езерото 223. Целта не била езерото да се уништи, туку контролирано да се имитира она што киселите врнежи им го правеле на многу природни езера.

pH вредноста паднала од 6,8 на 5,2

Експериментот постепено го променил хемискиот состав на водата. pH вредноста од приближно 6,8 паднала на 5,2. Тоа можеби на прв поглед не звучи како огромна промена, но pH-скалата е логаритамска, па и релативно мало поместување претставува значителна промена во киселоста.

Последиците почнале да се чувствуваат низ целиот синџир на исхрана. Некои видови риби и безрбетници почнале да исчезнуваат, додека други имале проблеми со растот, размножувањето и преживувањето, пренесува „Times of India“.

Особено настрадала рибата fathead minnow, мала слатководна риба која за време на експериментот речиси исчезнала од езерото. Проблемите не ги погодиле само поединечните видови – се променил целиот состав на екосистемот.

Проблемот не бил само во киселината

Еден од важните заклучоци од експериментот бил дека закиселувањето не дејствува едноставно така што „ќе ја убие рибата“. Кога ќе се промени хемијата на водата, се менуваат и организмите со кои се хранат рибите. Исчезнувањето или намалувањето на одредени видови потоа може да влијае врз други видови што се наоѓаат повисоко во синџирот на исхрана.

Во случајот со езерската пастрмка, промените во достапноста на храната и во целиот екосистем придонеле за нејзино намалување. Научниците забележале и послаба кондиција и успех во размножувањето кај одредени риби.

Затоа експериментот овозможил нешто што било тешко да се добие со класично лабораториско истражување: доказ за тоа што се случува кога целиот природен екосистем ќе биде изложен на долготрајно закиселување.

Водата закрепнала – но екосистемот не

Најинтересниот дел од приказната доаѓа по завршувањето на експериментот. Кога престанало додавањето киселина, хемијата на езерото со текот на времето почнала да се враќа кон состојбата што постоела пред експериментот. Меѓутоа, живиот свет не го следел тоа закрепнување со иста брзина.

Децении подоцна, популацијата на езерската пастрмка и понатаму е под половина од нивото што го имала пред почетокот на експериментот, а преостанатите риби растат побавно отколку порано.

Со други зборови, водата може хемиски да се врати во релативно добра состојба, додека последиците од нарушувањето што се случило во меѓувреме остануваат присутни.

Исчезнал еден мал организам, последиците останале со децении

Една од можните причини за долготрајниот проблем се наоѓа длабоко во синџирот на исхрана. За време на закиселувањето, од езерото исчезнал Mysis diluviana, мал организам налик на ракче кој има важна улога во екосистемот. Неговото исчезнување ги променило односите меѓу различните видови.

Поради тоа, научниците денес се обидуваат да видат дали екосистемот може активно да се врати во состојбата пред нарушувањето. Од 2019 година повторно почнале да внесуваат Mysis diluviana во езерото, а до 2021 година пронашле докази дека успешно се формирала нова популација на овој организам. Сега следат како неговото присуство влијае врз растот, преживувањето и другите карактеристики на езерската пастрмка, вклучувајќи ја и концентрацијата на жива во рибите.

Експеримент што влијаел и врз законите

Ова истражување не останало само научна занимливост. Во времето кога бил спроведен експериментот, постоела голема загриженост поради емисиите на сулфур диоксид и азотни оксиди, кои главно настанувале при согорувањето на фосилните горива. Овие гасови можат да учествуваат во создавањето кисели соединенија кои потоа преку дождот, снегот и другите врнежи доспеваат во почвата и водните екосистеми.

Истражувањата на Езерото 223 им помогнале на научниците да покажат како таквото загадување може да ги промени целите водни екосистеми, а резултатите од истражувањата во „Experimental Lakes Area“ придонеле кон научната основа за построга контрола на индустриските емисии во Канада и САД.

Најважната порака

Приказната за Езерото 223 денес е важна поради нешто што го надминува проблемот со киселите дождови. Таа покажува дека запирањето на загадувањето не значи автоматски и моментално закрепнување на природата.

Хемијата на водата може релативно брзо да се приближи до првобитната состојба, но кога еднаш ќе се нарушат односите меѓу видовите и ќе се промени синџирот на исхрана, последиците можат да траат со децении.

Затоа, Езерото 223 денес претставува своевидна долгорочна лабораторија за прашањето што станува сè поважно: колку време ѝ е потребно на природата да закрепне откако ќе ја отстраниме причината за еколошкиот проблем – и дали понекогаш е потребно активно да ѝ помогнеме во тоа опоравување?

Токму фактот дека водата изгледа во ред, додека популацијата на езерската пастрмка и понатаму не е ниту на половина од некогашното ниво, ја претставува најсилната и најинтересната порака на целиот експеримент.