Една студија привлече големо внимание бидејќи посочи на два такви периоди - средината на 40-тите и почетокот на 60-тите. Што всушност се знае за овие промени и зошто четириесеттите и шеесеттите години би можеле да бидат важни за одржување на здравјето?

Организмот не старее како часовник што отчукува рамномерно

Долго време, стареењето се сметаше за постепен процес: годините минуваат, клетките губат дел од својата функција, метаболизмот се забавува, а ризикот од хронични заболувања се зголемува. Сепак, истражувањата сè повеќе покажуваат дека биолошкото стареење не е толку едноставно.

Различните органи и системи не стареат со иста брзина. Некои промени започнуваат релативно рано, други стануваат поизразени само во подоцнежните години, додека одредени биолошки процеси можат да поминат низ периоди на забрзани промени.

Токму ова се обидуваат да го разберат истражувачите кои ја проучуваат таканаречената молекуларна динамика на стареењето. Наместо да го набљудуваат само изгледот, физичката сила или појавата на болести, тие анализираат промени во илјадници молекуларни и микробни индикатори кои можат да откријат што се случува во организмот.

Што се случува околу 44 и 60 години?

Студија објавена во август 2024 година во списанието „Nature Aging“ привлече големо внимание. Истражувачи од Универзитетот Стенфорд анализирале биолошки примероци од 108 лица на возраст од 25 до 75 години. Учесниците биле следени неколку години, а научниците анализирале различни молекуларни индикатори, вклучувајќи протеини, метаболити, гени, цитокини и микробиом.

Собрани се примероци од крв, столица, кожа, усна шуплина и нос, а анализирани се вкупно повеќе од 135.000 различни молекуларни и микробни индикатори.

„Не се менуваме само постепено со текот на времето - има и многу драматични промени“, изјави Мајкл Снајдер, професор по генетика на Универзитетот Стенфорд и главен автор на истражувањето.

Резултатите покажале дека голем број молекуларни промени не се случуваат рамномерно во текот на животот, но истражувачите издвоиле два периода во кои тие се особено изразени - околу 44 и 60 години.

Четириесетти години: Промени во метаболизмот, срцето и мускулите

Првиот период на поинтензивни промени, според резултатите од студијата, бил околу 44-годишна возраст. Во оваа фаза од животот, истражувачите забележале промени во молекулите поврзани со метаболизмот на алкохолот, кофеинот и мастите, но и со кардиоваскуларниот систем, кожата и мускулите.

Првично, научниците претпоставувале дека дел од промените кај жените може да бидат поврзани со перименопаузата и менопаузата. Меѓутоа, кога ги анализирале резултатите одделно по пол, забележале слични модели и кај мажите.

„Менопаузата или перименопаузата може да придонесе за промените забележани кај жените во средината на четириесеттите години, но веројатно постојат и други, позначајни фактори кои влијаат на промените кај двата пола“, објаснил Сјаотао Шен, првиот автор на студијата.

Оваа разлика е важна бидејќи покажува дека промените во четириесеттите години не можат едноставно да се припишат само на хормоналните промени кај жените. Тие можат да бидат под влијание на други биолошки и фактори на животниот стил.

Шеесетти години: Имунитетот и метаболизмот доаѓаат до израз

Вториот период на поизразени промени беше издвоен околу 60-тата година. Во оваа фаза, истражувачите забележаа промени во молекулите поврзани со регулирањето на имунолошкиот систем, метаболизмот на јаглехидратите и функцијата на бубрезите. Промените беа поврзани и со кардиоваскуларниот систем, кожата и мускулите.

Ваквите наоди се интересни бидејќи способноста на имунолошкиот систем да реагира на инфекции се менува со возраста, како и начинот на кој телото ги обработува хранливите материи. Начинот на кој телото ја регулира гликозата исто така се менува, а функцијата на бубрезите може постепено да опаѓа. Затоа шеесеттите години претставуваат важен период за следење на метаболичкото и кардиоваскуларното здравје.

Сепак, овие промени не значат дека секое лице на шеесетгодишна возраст ќе развие една од хроничните болести. Тие укажуваат на биолошки процеси кои можат да бидат поврзани со зголемен ризик.

Дали навистина постојат две пресвртници во стареењето?

Резултатите од оваа студија не треба да се толкуваат како доказ дека сите луѓе минуваат низ два брана на стареење, точно околу 44 и 60 години. Во студијата учествувале 108 учесници, кои биле следени во просек 1,7 години, што не е доволно за сигурно да се утврди како се развиваат молекуларните промени во текот на неколку децении.

Дополнителна неизвесност внесе уредничката белешка на списанието „Nature Aging“ од 15 јули оваа година, во која беше наведено дека е доведена во прашање веродостојноста на одредени статистички анализи од трудот. Самиот Мајкл Снајдер призна дека критиките за тие методи се оправдани и дека е направена грешка во тој дел, но тој верува дека основната идеја за нелинеарно стареење сè уште има научна основа.

Затоа 44-та и 60-та година засега треба да се гледаат како интересни истражувачки индикации, а не како универзални биолошки пресвртници.

Па што можеме да направиме за поздраво стареење?

Без оглед на тоа дали ќе се потврди теоријата за два посебни периоди на поинтензивни молекуларни промени, една порака останува важна: здравјето не треба да се гледа како нешто за кое се води грижа само кога ќе се појават симптомите.

Физичката активност, зачувувањето на мускулната маса, квалитетната исхрана, доволното спиење, избегнувањето пушење и прекумерно консумирање алкохол, како и редовните превентивни прегледи, се важни во текот на целиот живот. Не постои магична година во која треба да се започне со грижа за телото, ниту пак универзален рок до кој е можно да се спречат последиците од стареењето.

Целта на долговечноста не е само да се додадат години на животот, туку да се зачува силата, мобилноста, менталните способности и независноста што е можно подолго.