Кога научниците од Харвард започнаа амбициозен проект во 1938 година за следење на животот на 268 студенти, тие се надеваа дека ќе ги откријат тајните за здрав и среќен живот. Меѓу првите учесници беа идниот претседател Џон Ф. Кенеди и познатиот уредник на „Вашингтон пост“ Бен Бредли.

Студијата подоцна се проширила и вклучила 456 момчиња од сиромашните делови на Бостон, а денес вклучува повеќе од две илјади луѓе, вклучувајќи ги и потомците на првичните учесници.

По повеќе од 85 години собирање податоци, од медицински картони до детални прашалници и интервјуа, еден заклучок се издвои како неоспорен.

„Изненадувачкото откритие е дека нашите врски и тоа колку сме среќни во нив имаат силно влијание врз нашето здравје“, објаснил Роберт Валдингер, професор по психијатрија на Харвард и четврти директор на оваа најдолга научна студија за среќата.

Блиските и квалитетни врски се покажаа како подобри предиктори за долг и среќен живот од социјалната класа, коефициентот на интелигенција, па дури и гените. Податоците покажаа дека задоволството од врските на 50-годишна возраст е подобар предиктор за физичкото здравје на 80-годишна возраст од нивото на холестерол.

Среќните бракови дејствувале како заштита од ментално влошување, па затоа паровите во осмата деценија од животот, кои биле задоволни од својата врска, изјавиле дека нивното расположение не опаѓало дури ни во деновите кога чувствувале посилна физичка болка. Од друга страна, оние во несреќни врски чувствувале зголемена емоционална и физичка болка. Валдингер истакнува дека осаменоста може да биде смртоносна, споредувајќи го нејзиното влијание со пушењето или алкохолизмот.

„Социјалната кондиција“ се практикува

Исто како што на телото му е потребна вежба, така и на нашите социјални односи им е потребен свесен напор и работа. Валдингер го воведува концептот на „социјална кондиција“, што подразбира способност да ги оценуваме нашите односи и активно да работиме на нив. Ова значи поставување на прашањето: Кои врски ми даваат енергија? Кого го ценам и како можам повеќе да ја вклучам таа личност во мојот живот? Дали сакам да создадам нови контакти? Дури и блиските пријатели можат полека да исчезнат од списокот на приоритети ако свесно не ги негуваме. Најдобриот начин да ја подобрите вашата „социјална кондиција“ е да вградите време за односи во вашиот неделен распоред, исто како да одите во теретана или на деловен состанок.

Валдингер и неговиот коавтор, кој е и пријател, разговараат по телефон секој петок напладне. „Стана автоматско. Зборуваме за работа, но и за деца, за лични проблеми, за сè. Тој повик е огромен фактор во одржувањето на нашата блискост“, нагласил Валдингер.

Чувството за контрола како клучна состојка

Покрај силните врски, неодамнешните истражувања укажуваат на уште еден клучен елемент на среќата - автономијата. Студија објавена во „The Journal of Positive Psychology“ прави разлика помеѓу хедонистички поглед на животот, кој ја гледа среќата како потрага по задоволство, и еудаимонистички пристап, кој ја дефинира преку значење и целисходни активности.

Истражувачите на Универзитетот во Торонто анкетирале повеќе од 1.200 возрасни лица и откриле дека иако поврзаноста со другите и чувството за компетентност се важни, автономијата е единствената психолошка потреба што придонесува за задоволство од животот независно од непосредните позитивни чувства.

Со други зборови, луѓето не го оценуваат својот живот врз основа на прашањето „Како се чувствувам?“, туку и преку прашањето „Дали е ова мојот живот?“. Чувството дека сме донеле свои одлуки, дури и тешки што не носат непосредно задоволство, има одлучувачки ефект врз долгорочното чувство на исполнетост.

Иако често се вели дека парите не можат да купат среќа, истражувањата за улогата на богатството покажуваат посложена слика. Иако финансиската стабилност секако придонесува за благосостојба, нејзиното влијание ослабува по достигнувањето на одредено ниво на приход што ги покрива основните потреби. Студиите спроведени во мали, рурални заедници кои имаат малку или никаков контакт со парите покажаа изненадувачки високи нивоа на задоволство од животот.

Ова сугерира дека фактори како што се близината до природата, силната меѓузависност во рамките на заедницата и отсуството на социјални споредби може да бидат помоќни извори на среќа од материјалното богатство.

На крајот на краиштата, квалитетниот живот не е за акумулирање моменти на задоволство, туку за градење основа што создава силни врски со другите и чувство дека го контролираме сопствениот пат. Како што вели Валдингер, врските не гарантираат среќа секој ден, но тие „градат основа на благосостојба, безбедносна мрежа и чувство дека имаме луѓе во нашите животи на кои можеме да сметаме кога ни се потребни“.