Сателитот „PACE“ на „NASA“ на 22 јуни 2026 година го сними Црното Море во екот на цветањето на фитопланктонот, користејќи го инструментот „OCI“ (Ocean Color Instrument). Посебна фотографија, направена на 27 мај од астронаут на Меѓународната вселенска станица (ISS), го забележала истиот феномен кој се протега низ Босфор, со тиркизни ленти што ги следат морските струи од двете страни на теснецот што ги поврзува Црното Море и Мраморното Море.

Она што овие снимки ги прави поважни од обичен визуелен спектакл е биолошкото и хемиското прашање што научниците го истражуваат со децении: што го одредува почетокот, обемот и крајот на ова цветање? Студија објавена во списанието „Diversity“ открива дека во 2022 и 2023 година, цветањето на коколитофорите во североисточниот дел на Црното Море траело значително подолго од вообичаено, останувајќи активно до јули, наместо да ослабне кон средината на јуни.

Благи ветрови и необична хемија го продолжиле цветањето

Истражувачите идентификувале специфична комбинација од ветрови, температурна структура на водата и нерамнотежа на хранливите материи, која го одржувала цветањето во текот на целото лето, одложувајќи ја следната фаза од сезонскиот циклус за околу два месеца.

Црното Море вообичаено следи утврден циклус. Кон крајот на пролетта доминираат коколитофорите. На почетокот на летото, нивото на азот опаѓа, водата станува помалку стабилна и нивното место го преземаат дијатомеите, друг вид алги со силициумски обвивки кои ја затемнуваат водата. Сепак, во 2022 и 2023 година, оваа транзиција не се случила навреме.

Главната причина било продолженото отсуство на силни ветрови. Без мешање на водата, тенкиот и стабилен површински слој (термоклина) останал плиток – на длабочина од само три до осум метри, обезбедувајќи им на коколитофорите идеални услови за раст.

Тиркизната боја е видлива и од вселената, бидејќи коколитофорите стануваат толку густи што нивните обвивки од калциум-карбонат ја менуваат бојата на морската површина. Токму оваа густина е клучна за хемијата на океаните. Коколитофорите се дел од таканаречената „биолошка пумпа на јаглерод“ – процес преку кој морските организми врзуваат јаглерод-диоксид (CO₂) од атмосферата и го пренесуваат во подлабоките слоеви на океанот.

Механизмот во кој учествуваат се нарекува „карбонатна пумпа“. При формирањето на своите плочки, тие користат растворен јаглерод од морската вода. Кога ќе угинат, дел од тој јаглерод тоне на морското дно, каде што може да остане складиран многу долго време. Сепак, постои една специфичност – процесот на создавање на овие плочки истовремено ослободува CO₂ како нуспроизвод, што привремено ја намалува способноста на океанот да апсорбира дополнителен јаглерод-диоксид од атмосферата.

Црното Море како природна лабораторија

Научниците го користат Црното Море како модел за проучување на одговорот на океаните на еколошките промени. Неговата затворена географска форма и децениите собрани податоци го прават идеално место за откривање аномалии кои на отворените океани потешко се забележуваат.

Анализата на податоците од последните 25 години покажува дека цветање кое траело до јули било регистрирано само двапати – токму во 2022 и 2023 година. Иако научниците сè уште не го сметаат ова за траен тренд, предупредуваат дека механизмите што го предизвикуваат се исклучително чувствителни на климатските промени.

Доколку порастот на температурите ја зголеми стабилноста на површинските води, коколитофорите би можеле да станат сè почести, што би го променило капацитетот на морето за апсорпција на CO₂. Од друга страна, ако климатските промени донесат повеќе бури, подлабокото мешање на водата ќе им погодува на дијатомеите. Затоа, долгорочното следење е неопходно за да се утврди кое од овие две сценарија ќе преовладува во иднина.