Уште повеќе, неодамнешно истражување на Федералната банка на резерви на Њујорк покажува дека во САД, дипломираните филозофи имаат поголеми шанси да се вработат отколку оние кои дипломирале информатика. Во 2024 година, 7 проценти од дипломците по информатика биле невработени, наспроти само 5,1 процент од дипломираните филозофи.

Иако звучи иронично, многу AI компании денес масовно вработуваат токму – филозофи.

Лучијано Флориди, професор на Универзитетот Јејл, за „Economist“ вели дека некои студенти добиваат понуди за работа уште пред да дипломираат. Истовремено, професори по филозофија во голем број ги напуштаат универзитетските катедри за да работат во технолошките гиганти. Причината е едноставна – знаењата од филозофијата се покажале како непроценливи во развојот на вештачката интелигенција.

Сократовиот метод против „незрелата“ интелигенција

Сократовиот метод, како што го опишува Платон, се заснова на симулирано незнаење и низа последователни прашања со цел да се разјаснат поимите, да се откријат противречностите и да се дојде до подлабоки заклучоци.

Додека многу чет-ботови имаат тенденција да му угодуваат на корисникот, моделите обучени со Сократовиот метод се помалку склони кон такво однесување и многу повеќе се насочени кон пронаоѓање на вистината, објаснува Јерг Нолер, експерт за филозофија и AI од Универзитетот во Минхен.

Познатата реченица на Сократ – „Знам дека ништо не знам“ – денес добива ново значење во светот на вештачката интелигенција. Кога оваа интелектуална скромност ќе се вгради во моделот, се намалува неговата прекумерна самодоверба – чест недостаток што експертите го нарекуваат „незрелост на вештачката интелигенција“.

Џејсон Габриел, водечки филозоф во „Google DeepMind“, истакнува дека овие пристапи помогнале значително да се намалат „халуцинациите“, односно измислувањето факти од страна на AI моделите.

Филозофијата, додава тој, служи како моќен механизам за подобрување на долгите процеси на расудување, познати како „синџири на мисли“ (chains of thought).

Дали чет-ботот повеќе го поддржува слободниот пазар или строгите правила?

Филозофијата директно влијае врз „погледот на светот“ што го зазема еден AI модел.

Доколку на AI асистент за правни прашања му се дадат текстови од Џон Лок, чет-ботот ќе има тенденција да ги фаворизира силните имотни права како темел на политичката слобода, објаснува Томас Пауерс, филозоф на технологијата од Универзитетот во Делавер.

Освен што влијае врз перспективата на моделот, филозофијата има клучна улога и во неговата безбедност.

Истражувачите забележале потенцијално опасни однесувања кај некои модели, како што се обиди за избегнување човечка контрола или дури и уценување на корисници.

Еден од начините тоа да се спречи е концептот познат како „AI конституционализам“, односно изградба на моделите врз „скелет“ од правила и принципи извлечени од етички и правни текстови.

Компанијата „Anthropic“ е предводник на овој пристап. Нивниот чет-бот „Claude“ е обучен со материјали што опфаќаат сè – од делата на Имануел Кант до Универзалната декларација за човекови права.

Аманда Аскел, водечка филозофка во компанијата, го составила „Уставот на Claude“, документ од 78 страници, кој вработените интерно го нарекуваат „документот за душата“ на чет-ботот.

Кант против математиката на користа

Главното прашање останува: какви правила треба да бидат вградени во овие дигитални устави?

Филозофите главно се потпираат на две етички школи:

• Деонтологија (должност) – популаризирана од Имануел Кант, која се заснова на строги морални правила што забрануваат лажење и третирање на луѓето како средство за постигнување цел. „Anthropic“ во голема мера го применува овој пристап.

• Консеквенцијализам (последици) – етичка теорија која ги споредува придобивките и штетите за да утврди што е правилно. Кон овој пристап повеќе се наклонети моделите како „ChatGPT“ на „OpenAI“ и „Gemini“ на „Google“.

Додека технолошкиот свет се менува со невидена брзина, се чини дека најважните одговори нема да ги пронајдеме во новите линии програмски код, туку во книги напишани пред илјадници години.