Кога цената на енергијата ќе скокне во светот, во Македонија тоа ретко останува само вест од странските берзи. Прво се гледа во фактурите на фабриките, потоа во цената на превозот, па во понудите на извозниците, а на крајот, речиси секогаш, стигнува и до домашниот буџет.
Светска банка предупредува дека економскиот раст во земјите во развој од Европа и Централна Азија годинава може да забави под влијание на конфликтот на Блискиот Исток, геополитичките тензии и фрагментацијата на трговијата.
Според институцијата, регионот се соочува со послаб раст, додека повисоките цени на енергијата повторно ја тестираат отпорноста на економиите што зависат од увоз.
За Македонија ова не е далечна приказна. Ниту апстрактна табела во меѓународен извештај. Земјата е мала, отворена економија, со фабрики што работат за странски пазари, со транспортери што живеат од регионални и европски рути, со семејства што чекаат дознаки од Германија, Италија, Австрија, Швајцарија. Кога таму ќе се забави потрошувачката, тука некој добива помала нарачка. Кога таму ќе поскапи енергијата, тука некој пресметува дали производството уште му се исплати.
Економистите често го објаснуваат тоа со овие зборови: надворешен шок, увезена инфлација, намалена побарувачка, притисок врз извозот. Во реалниот живот тоа изгледа поинаку.
Директорот на мала фабрика во индустриска зона чека одговор од партнер од Германија дали ќе ја потврди нарачката за следниот квартал. Превозникот пресметува колку ќе го чини турата ако горивото оди нагоре. Сопственикот на дуќан слуша дека струјата може повторно да поскапи и веќе гледа каде да скрати. На плата? На залиха? На инвестиција? Нешто мора.
Токму тука е македонската ранливост. Не мора кризата директно да ни тропне на врата за да ја почувствуваме. Доволно е да се намали ритамот кај главните трговски партнери. Ако Германија купува помалку, ако Италија забави, ако Австрија ги стегне трошоците, последицата не останува таму. Таа патува преку договори, камиони, фактури и банкарски сметки.
Посебно чувствителен е извозниот сектор. Дел од домашните компании не продаваат на милионски пазари со сопствени брендови, туку се дел од туѓи производни синџири. Работат компоненти, услуги, материјали, делови. Ако големата европска компанија намали темпо, малата македонска фирма не може да каже: добро, ќе најдеме друг купувач до понеделник. Не оди така. Пазарите не се менуваат преку ноќ, а довербата со странски партнер се гради со години.
Енергијата е вториот удар. Кога нафтата, гасот или струјата поскапуваат, тоа не ја погодува само сметката за греење. Се вградува во сè: транспорт, производство, амбалажа, складирање, храна, градежни материјали. Светска банка во посебна анализа предупредува дека повисоките цени на основните добра можат да го намалат доходот и да го ослабат растот кај земјите во развој.
Остатокот од текстот прочитајте го на следниот ЛИНК.
