Повторно ги поместивме стрелките на часовникот и многумина вчера станаа со чувство дека им недостига барем еден час сон. Во Македонија, како и во повеќето европски земји, започна летното сметање на времето. Часовникот во два часот наутро беше поместен на три, а тоа мало поместување, кое се повторува секоја година, и понатаму предизвикува расправи за тоа дали воопшто има смисла.
Додека во Европската Унија веќе со години се зборува за негово укинување, некои земји, како Исланд, одамна донеле одлука и се откажале од промената на времето.
Исланд живее по сопствени правила
Исланд никогаш не ги поместува стрелките на часовникот, а причината не е само административна одлука, туку и специфичната природа на тој остров на крајниот север на Европа. Таму летото носи речиси непрекината светлина. Сонцето заоѓа само накратко или воопшто не исчезнува од хоризонтот, што го создава познатиот феномен на полноќно сонце. Од друга страна, зимата е сосема поинаква, со само неколку часа дневна светлина. Во такви услови, поместувањето на часовникот не би донело никаква вистинска промена. Светлината не може да се „растегне“ или „скрати“ со административна одлука, па сè би останало само на бројките на часовникот.
Одлуката часовникот повеќе да не се поместува е донесена уште во 1968 година. Тогаш исландските власти заклучиле дека промената на времето носи повеќе штета отколку корист. Граѓаните се жалеле на нарушување на сонот и секојдневниот ритам, а дополнителен проблем претставувала и организацијата на сообраќајот, особено воздушниот.
Во земја која и така е изолирана и зависи од прецизна логистика, секоја дополнителна компликација била непотребна. Поради тоа е воведено едно време кое важи цела година, без сезонски прилагодувања.
Поместувањето на часовникот на Исланд не би имало смисла
Интересно е што Исланд користи исто време како Гринич, односно UTC+0, иако географски се наоѓа западно од тоа што би било вообичаено за таа временска зона. Со други зборови, сонцето на Исланд природно „доцни“ во однос на часовникот. Напладне по часовникот не се совпаѓа со моментот кога сонцето е највисоко на небото, туку доаѓа нешто подоцна.
Поради тоа може да се каже дека исландското време веќе е поместено напред во однос на природниот ритам на денот. Ако дополнително се воведеше летно сметање на времето, разликата помеѓу часовникот и вистинската положба на сонцето би била уште поголема. Токму затоа таквата промена не би имала смисла.
И покрај интензивните расправи, не се откажуваат од својата идеја
Во текот на годините имало неколку обиди повторно да се разгледа воведувањето летно сметање на времето, но ниту еден не успеал. Расправите повремено се враќале во јавноста, особено кога се споредувале исландските и европските стандарди, но преовладал ставот дека стабилноста носи повеќе корист од прилагодувањето. Граѓаните се навикнале на едно време, а секојдневниот живот е организиран токму околу таков ритам.
Приказната за Исланд често се споменува во контекст на пошироката европска расправа за поместување на часовникот. Додека едни сметаат дека подолгите летни денови носат повеќе енергија и продуктивност, други предупредуваат на здравствени последици и нарушување на биолошкиот ритам. Исланд е, барем засега, јасен пример како животот без сезонско поместување на времето може да функционира без поголеми проблеми.
