На територијата на Иран во 6 век пр. н.е. настанало Ахеменидското Царство, кое во времето на својата најголема експанзија опфаќало околу 5,5 милиони квадратни километри и владеело со речиси половина од тогашното светско население.

Персија и Персијците

Церемонијалната престолнина Персеполис, изградена околу 518 година пр. н. е., се простирала на повеќе од 125 илјади квадратни метри и денес е под заштита на УНЕСКО.

Основачот на царството Кир Велики во 539 година пр. н.е. го освоил Вавилон, а неговиот наследник Дариј I ја реорганизирал државата во околу 20 сатрапии и ја изградил Кралската патека долга приближно две и пол илјади километри, со што значително ги унапредил управата и трговијата.

Персиските градини, симетрични и украсени со фонтани и канали, го симболизирале рајот и хармонијата и ги инспирирале градините во Индија (Таџ Махал), Шпанија (Алхамбра) и низ целиот исламски свет.

Персија уште во раниот среден век развила методи за екстракција на мириси од цвеќиња и овошје. Тука е забележан и првиот систематски пристап кон производството на парфеми, кој подоцна се проширил во Европа и на Блискиот Исток.

Земја и луѓе

Персискиот јазик, фарси, припаѓа на индоевропското јазично семејство и денес го зборуваат повеќе од 70 милиони луѓе како мајчин јазик. Само главниот град Техеран има повеќе од 9 милиони жители во потесното градско подрачје, додека поширокото подрачје на метрополата брои повеќе од 14 милиони луѓе.

Највисокиот врв во земјата, Дамаванд е висок 5610 метри и претставува највисок вулкан во Азија. Во пустината Лут, сателитските мерења забележале температура на тлото од 70,7 степени, што е една од највисоките некогаш измерени на Земјата.

Иран располага со приближно 10 отсто од светските резерви на нафта и околу 17 отсто од резервите на природен гас. Околу 90 до 95 отсто од муслиманското население припаѓа на шиитската гранка на исламот, што ја прави земјата најголемата шиитска држава во светот.

По револуцијата во 1979 година била воспоставена Исламска Република, со комбинација од избрани институции и верско раководство.

Математика, медицина, образование

Персиската цивилизација дала извонреден придонес во математиката. Во 9 век научникот Мухамед ибн Муса ал-Хваризми систематски ја разработил алгебрата; неговото дело „Ал-Китаб ал-мухтасар фи хисаб ал-џабр ва-л-мукабала“ го дало и самото име на поимот алгебра. Од неговото име потекнува и зборот „алгоритам“. Во 11 век Омар Хајам развил прецизна реформа на календарот со грешка од приближно еден ден на околу 5.000 години, што било попрецизно од јулијанскиот календар.

Во медицината особено значаен е лекарот и филозоф Ибн Сина, познат на Запад како Авицена. Неговото дело „Канон на медицината“, напишано на почетокот на 11 век, систематски ги обработило дијагностиката, фармакологијата и клиничката практика, а во европските медицински школи се користело како стандарден учебник сè до 17 век. Делото содржело опис на повеќе од 700 лекови и детални клинички набљудувања засновани на емпириски пристап.

Стапката на писменост денес надминува 85%, а во високото образование учествуваат милиони студенти. Земјата развила силен научен сектор — според меѓународните библиометриски податоци, во последните децении е забележано повеќекратно зголемување на бројот на научни трудови во областите на инженерство, медицина и природни науки.