Да беше родена во Америка или Германија, Злата Бартл веројатно ќе ја добиеше Нобеловата награда, велат многумина. Така таа стана авторка на рецептот за вегета, најпознатиот зачин од овие простори, кој одамна ги премина границите на Балканот. Сепак, нејзиниот пат до тој успех бил сè друго освен едноставен.
Благодарение на професорката и научничка Злата Бартл, јадењата во домаќинствата низ цела поранешна Југославија - но и многу пошироко, добија препознатлив, полн вкус. Зад прекарот „Тетка Вегета“ се крие жена со исклучителна интелигенција, дисциплина и сила.
Родена е во февруари 1920 година во Доч во близина на Травник. Додека другите деца фантазирале за бајки, таа била фасцинирана од хемијата. Таа љубопитност ја навела да студира во Загреб, каде што избрала не само една насока, туку дури четири насоки: хемија, физика, математика и минералогија.
Таа била и вистински полиглот, покрај мајчиниот јазик, зборувала англиски, германски, шпански, италијански и француски јазик. По студиите, се вратила во Сараево, каде што работела како наставничка. Но, тој период бил обележан и со голема неправда.
Школската екскурзија во Италија ја чинела Злата Бартл сериозни проблеми со повоената влада на тогашна Југославија. Нејзините турнеи и разгледувања во Италија биле целосно погрешно протолкувани од властите, па во 1946 година била осудена на осум години затвор со принудна работа и трајно губење на граѓанските права. Политичките структури од тоа време не се грижеле премногу за нејзината страна од приказната, а казната ја отслужила веќе како дипломиран професор во Казнено-поправниот дом во Зеница. Кога била условно ослободена по 15 месеци, и во инаку кревка здравствена состојба, Злата Бартл добила туберкулоза на коските и деформитет на 'рбетот во затвор, а последиците од болеста ја следеле во текот на целиот нејзин живот.
„Бев осудена на осум години затоа што се восхитував на Италија. Да, на нејзините споменици и култура, и веројатно протолкуваа дека се восхитувам на италијанскиот фашизам“, изјавила Злата Бартл, која по завршувањето на студиите и отслужувањето на затворската казна се вработила како професор по хемија во Бања Лука, а потоа и во Институтот за индустриски истражувања во Сараево.
На крајот на краиштата, Злата одлучила да ја фокусира својата енергија исклучиво на науката. Таа постојано читала стручни списанија и го подобрувала своето знаење. Прелистувајќи го весникот, видела оглас дека „Подравка“ бара хемичари.
„Брзо сфатив што и како да правам работи и почнав да се чувствувам како дел од тој тим и средина, кои ме пречекаа исклучително добро. Се заљубив во „Подравка“ и нејзините луѓе на прв поглед“, изјавила Бартл, која добила можност да работи во најголемата прехранбена компанија.
Во тоа време, на „Подравка“ ѝ требало нешто повеќе од сушен зеленчук и џем, па целиот тим хемичари се соочил со голем предизвик - да смислат нешто што ќе ја лансира компанијата на врвот. Веќе во 1957 година, тие претставија четири вида инстант супи на Загрепскиот саем, а токму Злата Бартл била заслужна за тој голем и практичен изум, кој брзо ги освоил потрошувачите поради брзата подготовка и домашниот вкус. Иако биле направени во скромни повоени услови, ваквите супи биле хит. Поради недостаток на машини, првите кеси биле затворени со пегли.
„Имавме малку, јадев еднаш дневно, но работевме и создававме со полна пареа за да ја извлечеме нашата фабрика од тешкотии“, изјавила Бартл, потсетувајќи се на работата во фабриката кон крајот на 1950-тите.
Кратко по супата, „Подравка“ ја претставила вегетата. Производот бил дизајниран во 1958 година од тим предводен од професорката Бартл, а поради единствената формула, која потсетува на топло и домашно, до ден-денес останува најважниот производ на „Подравка“. Тоа била вистинска иновација во прехранбената индустрија, а на пазарот пристигнал една година подоцна. Вегета трајно ја запишала Злата Бартл во историјата на најголемите пронаоѓачи во светската прехранбена индустрија и ја позиционирала „Подравка“ на врвот на хрватската економија. Побарувачката за овој вкусен состав од сушен зеленчук ги надминала сите очекувања уште тогаш.
Иако добила бројни награди за време на нејзиниот живот, јавноста најчесто ја памети под топлиот прекар „тетка Вегета“ - како жена која, и покрај личните трагедии и историските прекини, остави длабок белег во секојдневниот живот на милиони луѓе и засекогаш го промени вкусот на локалната кујна. Злата Бартл починала во Копривница во 2008 година.
