Дали директорот на „Nvidia“ стана преголем за да пропадне?! Зад скандалот што го шокираше светот се крие многу поопасна приказна

Точка

22/11/2026

15:04

292

Големина на фонт

а а а

Управувањето со технолошките гиганти и сè поголемата концентрација на економската моќ во рацете на неколкумина од најбогатите луѓе го отвораат прашањето колку американската економија стана зависна од одлуките на поединци што имаат речиси неограничено влијание врз нејзината иднина. За тоа во својата колумна за британски „Гардијан“ пишува Роберт Рајх, поранешен американски министер за труд и професор по јавни политики на Универзитетот во Беркли.

Џенсен Хуанг изјави дека би се вратил на позицијата генерален директор на компанијата „Nvidia“ доколку тоа го побара од него управниот одбор.

„Добив бројни повици од вработени во ’Nvidia‘, инвеститори, деловни партнери и клиенти што бараат да се вратам на позицијата генерален директор. Ако управниот одбор заклучи дека моето враќање е во најдобар интерес на нашите акционери, вработени, компанијата и Америка, би ми било чест да одговорам на тие повици и повторно да ја преземам функцијата генерален директор“, изјави Хуанг.

Хуанг, кој призна дека ѝ бил неверен на сопругата, минатата недела поднел оставка во „Nvidia“. Американските разузнавачки агенции идентификувале една од жените со кои наводно имал афера како кинеска шпионка. Доколку тоа е точно, постои можност најнапредните чипови за вештачка интелигенција на „Nvidia“ да завршиле во Кина.


Американската економија станува сè поавторитарна

Меѓутоа, зад таблоидните наслови се крие многу поголема приказна, истакнува Рајх.

Американската економија станала зависна од иницијативите и одлуките на неколкумина моќни луѓе што стекнале толкаво значење што повеќе не може да се дозволи да пропаднат.

Власта обично ја гледаме како авторитарна, демократска или како систем што се наоѓа некаде меѓу тие две крајности. Во изминатите 22 месеци, пишува Рајх, бевме сведоци на последиците од претворањето на американската власт во авторитарен систем. Тој наведува дека и економијата може да се набљудува на ист начин.

Во поголемиот дел од минатиот век американската економија била прилично демократска, тврди Рајх. Одлуките за тоа што ќе се произведува и по која цена се носеле врз основа на процените на десетици илјади директори, менаџери и сопственици на мали претпријатија, кои настојувале да одговорат на потребите на потрошувачите и инвеститорите.

Работниците, преку синдикатите, исто така имале одредено влијание врз тие процеси. Меѓутоа, американската економија со текот на времето станала значително поавторитарна, наведува Рајх.

Во изминатите децении економската моќ сè повеќе се концентрирала во рацете на неколку големи корпорации. Големината на нивното работење им овозможила фиксните трошоци да ги распределат врз голем број производи и услуги, додека американската влада речиси целосно се откажала од спроведувањето антимонополски мерки.


Синдикатите ја губат својата моќ

Истовремено, синдикатите изгубиле голем дел од некогашната сила. Додека во педесеттите години од минатиот век претставувале повеќе од една третина од вработените во приватниот сектор, денес тој удел паднал на само шест отсто.

Во поново време, особено во последните пет години, се случило уште нешто што американската економија, особено технолошкиот сектор, дополнително ја насочило кон поавторитарен модел.

Неколкумина луѓе, меѓу кои Илон Маск, Џеф Безос, Марк Закерберг, Лари Елисон, Тим Кук и Џенсен Хуанг, не станале само најбогатите луѓе во светот со огромно политичко влијание. Тие истовремено ги контролираат насоката на развојот и брзината на напредокот на технологиите од кои зависат Соединетите Американски Држави, но и остатокот од светот.

Според толкувањето на Рајх, овие луѓе претставуваат авторитарни владетели на новата економија.

Имаат неспоредлива моќ врз речиси сите аспекти од животот на Американците и на милиони други луѓе низ светот.

Притоа ја искористиле својата положба за да станат преголеми за да се дозволи да пропаднат, или барем создале таков впечаток.


„Централна банка на вештачката интелигенција“

Рајх објаснува како функционира овој механизам.

Најнапред истакнува дека вредноста на „Nvidia“ зависи од Џенсен Хуанг и наведува дека, само неколку часа откако минатиот четврток била објавена веста за неговата оставка, акциите на компанијата паднале за 10,3 отсто во тргувањето пред официјалното отворање на берзата.

Од друга страна, индустријата за вештачка интелигенција зависи од „Nvidia“.

Оваа компанија контролира околу 90 отсто од светскиот пазар на напредни чипови за вештачка интелигенција.

Покрај тоа, станала и главен финансиер на целокупната индустрија за вештачка интелигенција. Поради тоа некои ја нарекуваат и „централна банка на вештачката интелигенција“.


Американската економија зависи од развојот на вештачката интелигенција

Во изминатите две години вештачката интелигенција била заслужна за приближно половина од вкупниот економски раст на Соединетите Американски Држави, наведува Рајх.

Таа огромна меѓузависност функционира и во спротивна насока.

Аналитичарите стравуваат дека евентуалниот колапс на „Nvidia“ би можел да предизвика пукање на балонот на вештачката интелигенција и да поттикне верижна реакција што би ја загрозила целата американска, па дури и светската економија.

Повеќето Американци своите пензиски заштеди во рамките на програмата 401(k) ги вложуваат во големи индексни фондови поврзани со берзанските индекси „Nasdaq“ и „S&P 500“.

Меѓутоа, тие индекси во голема мера се потпираат на десет огромни корпорации.

Сите десет се поврзани со „Nvidia“, а заедно сочинуваат приближно 37 отсто од вкупната вредност на американскиот пазар на акции.


На Трамп „не би му пречело“ Хуанг да се врати

Сето тоа, заклучува Рајх, значи дека Џенсен Хуанг би можел да стане преголем за да се дозволи да пропадне.

Отвореното писмо со наслов „Stand with Jensen“ („Поддржете го Џенсен“), со кое од управниот одбор на „Nvidia“ се бара да „го врати Џенсен додека независна истрага не ги утврди фактите“, досега го потпишале повеќе од 177.000 луѓе.

Меѓу потписниците се Илон Маск, претседателот на организацијата „Y Combinator“, Гери Тан, генералниот директор на компанијата „Epic Games“, Тим Свини, како и илјадници луѓе што се претставуваат како вработени во „Nvidia“.

Хуанг разговара за можноста да се врати во компанијата, иако претседателот на нејзиниот управен одбор изјавил дека таа можност во моментов не се разгледува. Еден од сојузниците на Хуанг зборува за формирање своевиден „кризен штаб“, составен од директори на компании од Силициумската долина, кои би лобирале за враќање на поранешниот челник на „Nvidia“ и би се обиделе да обезбедат поддршка од американскиот претседател Доналд Трамп.

„Сите што нешто значат во технолошкиот сектор, надвор од водечките лаборатории за вештачка интелигенција, го сакаат Џенсен“, рекол тој извор за „Фајненшел тајмс“, додавајќи дека Хуанг ги поддржува тие напори.

Трамп во понеделникот им рекол на новинарите дека „не би му пречело“ Хуанг повторно да стане генерален директор на „Nvidia“.

Додал дека смета оти Хуанг „научил голема лекција“.


Дали Хуанг е над законот?

Меѓутоа, на каква точно „голема лекција“ мислел Трамп, се прашува Рајх.

Дали станува збор за тоа дека не е добро генералниот директор на највредната американска компанија да има вонбрачна љубовна врска или за тоа дека таков директор не би смеел да го прекршува законот со испорачување на најнапредните американски чипови за вештачка интелигенција во Кина, и тоа преку кинеска шпионка?

Во вторникот било објавено дека Хуанг се согласил на 1 декември да сведочи пред Комитетот за надворешни работи на Претставничкиот дом на американскиот Конгрес, Специјалниот комитет за Комунистичката партија на Кина и Комитетот за разузнавање на Претставничкиот дом.

Дури ни во авторитарна економија ниту еден генерален директор не е над законот.

Или, сепак, е?

Одговорот би можеле да го дознаеме многу брзо, заклучува Рајх.