Во ерменското село Фиолетово свадбите традиционално се прославуваат без алкохол, молитвите се одржуваат без икони, а киселата зелка им се продава на купувачи од околните места. Овде живеат потомци на молоканите, руски духовни христијани чии предци во 19 век, поради верските прогони во царска Русија, го пронашле својот нов дом меѓу планините.

На патот меѓу Дилижан и Ванадзор се нижат дрвени куќи со резбани прозорци. Пред некои домаќинства изложениот зеленчук им покажува на минувачите што се продава, додека меѓу жителите може да се слушне руски говор со особености што се зачувале далеку од Русија.

Од руските рамнини меѓу кавкаските планини

Доселениците не дошле во потрага по живописни предели. Нивното преселување било последица на политиката кон верските заедници што не го прифаќале авторитетот на Руската православна црква.

За време на владеењето на царот Николај I, молоканите биле населувани на Кавказ, далеку од центарот на царството. Во крајот што морале да научат да го обработуваат, изградиле свои домаќинства и продолжиле да живеат според својата вера. Фиолетово првично се викало Никитино.

Промената била голема: плодната земја од која дошле ја замениле со потешки планински услови. Со себе донеле алати, знаење за одгледување зеленчук и сточарство, а од соседите учеле како да се приспособат на новата клима. Трговијата и работата постепено ги поврзале доселениците со локалното население.

Нивното име се поврзува со млекото за време на постот

Називот молокани се поврзува со рускиот збор „молоко“, што значи млеко. Според едно објаснување, така биле наречени бидејќи консумирале млечни производи и за време на православниот пост.

Самите верници во називот препознаваат и библиска слика за „духовното млеко“. Нивната вера се заснова на Библијата и нејзиното духовно толкување, додека иконите, црковната хиерархија и надворешните верски обележја немаат место какво што имаат во православието.

Заедничките молитви и пеењето псалми ги предводат верските старешини, односно презвитерите. Меѓу ограноците на заедницата постојат разлики, па затоа не треба сите обичаи да им се припишуваат на секое домаќинство.

Зелката станала нивен препознатлив бизнис

Полињата со зелка ги хранеле генерациите жители на Фиолетово. Покрај компирот, морковот и млечните производи, овој зеленчук останал важен извор на приходи, а киселата зелка на молоканите стекнала купувачи и надвор од селото.

Домаќинствата ги нудат своите производи на минувачите и ги продаваат во околните градови. Зад едноставните тезги и зеленчукот изложен покрај куќите се крие работа што подразбира повеќемесечен труд: од садењето и одржувањето на нивите до бербата, подготовката на зимницата и заминувањето на пазар.

Сепак, зелката не е единственото јадење по кое е позната нивната кујна. За свечената трпеза се подготвуваат домашни тестенини од брашно, јајца, малку вода и сол. Тенкото развлечено тесто најпрво се остава малку да се исуши, потоа се сече и се вари во пилешка или говедска супа. Тестенините имаат посебно место на свадбите, на кои наместо наздравување со алкохол се служи чај.

Фотографирањето некогаш барало долго убедување

Воздржувањето од алкохол и тутун спаѓа меѓу препознатливите традиционални правила на заедницата. Неделата е наменета за молитва, одмор и семејни посети, а во поранешните репортажи биле опишувани жени со марами на главите и бели престилки, подготвени за празничниот ден.

Многу позатворен бил нивниот однос кон камерите. Некои жители не се согласувале да бидат фотографирани, а новинарите добивале дозвола дури по неколку посети и разговори. До неодамна жителите немале телевизори и ги избегнувале, додека пред две години било забележано дека сите имаат мобилни телефони и користат интернет.