Англискиот земјоделец Томас Остин пуштил 13 диви зајаци на својот имот за да може да ги лови, не насетувајќи дека животните толку ќе се размножат што нивната популација неколку децении подоцна ќе достигне стотици милиони. Така, една навидум безопасна одлука од 1859 година се претворила во еколошка катастрофа што ја променила Австралија.
Повеќе од 160 години подоцна, Австралија и понатаму се соочува со последиците од таа одлука. Се проценува дека на континентот денес живеат најмалку 150 милиони диви зајаци, кои претставуваат сериозна закана за природната вегетација и земјоделството, пренесува „Dnevno.hr“.
Имено, зајаците пристигнале во Австралија уште во 1788 година со првата британска флота, но клучниот момент се случил на Божиќ во 1859 година. Остин, кој живеел во сојузната држава Викторија, тогаш пуштил 13 европски диви зајаци на својот имот Барвон Парк.
Сакал да организира лов каков што познавал од родната Англија, не насетувајќи дека неговата одлука ќе има последици што ќе се чувствуваат со векови.
Австралија се покажала како исклучително погодна за размножување на зајаците. Благодарение на поволните услови и недостигот од природни непријатели што би можеле ефикасно да го ограничат нивниот број, популацијата растела со неверојатна брзина.
Само седум години по нивното пуштање, ловците на имотот на Остин убиле околу 14.000 зајаци. Но животните веќе се прошириле далеку надвор од неговиот имот.
До 1880 година стигнале во Нов Јужен Велс, откако ја преминале реката Мареј. Во Квинсленд се прошириле до 1886, а во Западна Австралија до 1894 година. За помалку од четири децении поминале огромни растојанија и постепено се прошириле низ речиси целиот континент.
Сè поголемата популација зајаци станала сериозна закана за австралиската животна средина и земјоделството. Животните се хранеле со автохтона вегетација, трева и земјоделски култури, намалувајќи го количеството храна достапно за локалните животински видови и предизвикувајќи големи загуби за земјоделците.
Исчезнувањето на растителната покривка ја оставало почвата незаштитена, што ја забрзувало ерозијата и го влошувало нејзиниот квалитет. Австралиските власти се обидувале да го запрат ширењето на зајаците со различни методи, но ниту една не донела трајно решение.
Еден од најголемите обиди било подигнувањето огромни заштитни огради. Во Западна Австралија, меѓу 1901 и 1907 година, била изградена ограда долга дури 3.256 километри, која требало да го спречи ширењето на зајаците низ голем дел од државата.
Ниту тој потфат не успеал да го реши проблемот. Во некои подрачја зајаците веќе биле од другата страна на оградата пред таа да биде завршена, додека на други места наоѓале премини низ заштитната пречка.
Ниту стапиците, отровите и организираниот лов не успеале трајно да го запрат растот на популацијата. Во текот на четириесеттите години од минатиот век се проценувало дека во Австралија живеат дури 600 милиони зајаци.
Многу од нив угинале, но … Во 1950 година австралиската научна агенција „CSIRO“ започнала значително поагресивен обид за намалување на нивниот број. Во природата бил внесен вирусот на миксоматоза, болест што меѓу зајаците се ширела главно со помош на комарци и била смртоносна за голем дел од популацијата.
Се проценува дека од болеста угинале околу 500 милиони зајаци. Тоа бил еден од најголемите примери на биолошка контрола на штетници во австралиската историја, но ниту тој успех не бил траен.
Со текот на времето зајаците станувале поотпорни на миксоматозата, а нивната популација повторно почнала да се обновува. Во 1995 година научниците се обиделе да применат уште еден вирус, причинителот на вирусната хеморагична болест кај зајаците, познат и како калицивирус, пренесува „Slobodno vreme“.
И таа метода значително го намалила нивниот број, но популацијата повторно почнала да се приспособува, со што долгорочната контрола станала уште посложена.
Повеќе од век и половина откако Томас Остин пуштил 13 зајаци на својот имот, Австралија и понатаму се соочува со последиците од тој потег.
Приказната за австралиските зајаци денес често се наведува како предупредување за тоа колку непредвидливи можат да бидат последиците од внесувањето туѓ вид во нов екосистем. Откако таков вид неконтролирано ќе се прошири, неговото отстранување може да стане речиси невозможна задача, дури и со децении напори, големи финансиски трошоци и примена на напредни научни методи.
