Велика Британија во јануари 1940 година вовела строго рационализирање на храната. Германските напади врз трговските бродови се заканувале да ја отсечат земјата од увозот, па владата ограничила колкави количества од одредени прехранбени производи смеат да купуваат домаќинствата – меѓу нив и шеќер. Ограничувањето останало во сила долго по завршувањето на војната, сè до септември 1953 година.

Токму тој датум е она што ја прави студијата необична. Децата родени непосредно пред него, првите илјада дена од животот – периодот од зачнувањето до втората година – ги поминале со многу малку шеќер. Децата родени малку подоцна не биле изложени на истото ограничување. Речиси сè друго им било заедничко: иста земја, ист повоен период и слични семејни околности.

Здравствените економисти Чен Чу од Кинескиот земјоделски универзитет и Вејлонг Џанг од Универзитетот во Кембриџ го искористиле тоа за да ги споредат здравствените податоци на 64.761 лице родено во Велика Британија меѓу 1951 и 1956 година, собрани преку истражувањето „UK Biobank“. Трудот е објавен во научното списание „PNAS“.

Што откриле

Во споредба со оние кои не биле опфатени со рационализирањето, испитаниците кои првите илјада дена од животот ги поминале со ограничен внес на шеќер во текот на животот поретко добивале дијагноза за повеќе видови рак. Најголемата разлика била забележана кај ракот на црниот дроб, а помали разлики кај ракот на простатата, белите дробови, ректумот и дојката.

Истата група имала и нешто подолги теломери – завршетоци на хромозомите кои го штитат генетскиот материјал и се поврзуваат со должината на животниот век. Според авторите, таа разлика одговара на приближно 2,2 години помало биолошко стареење.

Навика која останала пет децении

Можеби најинтересниот дел од резултатите нема директна врска со медицината, туку со вкусот. Луѓето од „рационираната“ група и пет децении по укинувањето на мерката јаделе помалку шеќер, консумирале помали порции и имале поразновидна исхрана.

Џанг за порталот „The Conversation“ објаснил дека веројатно дејствуваат два механизма. Првиот е биолошки – исхраната во најраниот период од животот може да влијае врз развојот на метаболизмот, органите и имунолошкиот систем. Вториот е бихејвиорален: нивото на сладост на кое човек се навикнува во најраното детство, се чини, долгорочно го обликува неговиот вкус.

Што студијата не докажува

Авторите тврдат дека ненадејниот прекин на рационализирањето им овозможува нешто блиску до доказ за причинско-последична поврзаност, бидејќи испитаниците биле поделени во две јасно одвоени групи без нивен сопствен избор. Тој аргумент има основа, но сепак станува збор за опсервациска студија, со неколку важни ограничувања:

Рационализирањето не го ограничувало само шеќерот. Истата мерка ја менувала целокупната исхрана – помалку месо, масти и преработена храна, а повеќе зеленчук. Тешко е да се издвои колкав е конкретниот удел на шеќерот во резултатите.

Релативните бројки звучат подраматично од апсолутните. Намалувањето од 69 проценти се однесува на разликата меѓу двете групи; колку тоа значи за поединецот зависи од тоа колку е честа самата болест.

„UK Biobank“ не претставува репрезентативен примерок од целата популација. Во него натпросечно се застапени поздрави и поимотни испитаници.

Разликата кај ракот на белите дробови бара дополнителна претпазливост. Ризикот за оваа болест првенствено го одредува пушењето, па резултатот укажува дека групите можеби се разликувале и според фактори кои студијата не можела целосно да ги контролира.

Претходни истражувања врз истата генерација го поврзале рационализирањето на шеќерот со помал ризик од хронични заболувања и Алцхајмерова болест, како и со подобро кардиоваскуларно здравје.

Авторите на крајот забележуваат една иронија: воената генерација била принудена да живее со ниво на внес на шеќер слично на она што Светската здравствена организација денес им го препорачува на сите.