На прв поглед, нема причина за сомнеж. Пораката изгледа како да ја испратил колега. Го споменува директорот, знае дека сте на одмор и пристигнува токму во момент кога не сте во канцеларија. Единствениот проблем е што колегата никогаш не ја испратил таа порака.

За разлика од хакерите во филмовите кои ги пробиваат системите, денешните напаѓачи многу често воопшто не ја напаѓаат технологијата. Тие ги напаѓаат луѓето.

Кога јавните податоци стануваат оружје

Поголемиот дел од информациите што ги користи напаѓачот се јавно достапни. Доволни се само неколку минути пребарување на социјалните мрежи. На „LinkedIn“ може да види каде работите, која позиција ја имате и кој ви е директор. На „Instagram“ може да дознае дека моментално сте на летување. На „Facebook“ може да пронајде информации за вашето семејство или колегите. Кога сите тие податоци ќе се поврзат, се создава многу убедлив профил на жртвата.

Потоа напаѓачот може да испрати порака што изгледа целосно легитимно:

„Бидејќи сте надвор од канцеларијата, ве молиме потврдете го пристапот до вашата сметка за да избегнеме нејзино блокирање.“

Колку повеќе точни детали од вашиот живот содржи пораката, толку е поголема веројатноста да ѝ поверувате.

Социјалниот инженеринг денес не личи на спам

Со помош на јавно достапни информации и алатки базирани на вештачка интелигенција, напаѓачите можат да напишат порака што звучи како да ја испратил вашиот колега, директор или деловен партнер.

Ваквите напади се познати како „spear phishing“ или таргетиран социјален инженеринг. Тие не се наменети за илјадници луѓе одеднаш, туку за една конкретна личност или организација.

Кога една личност ќе ја загрози целата компанија

Проблемот не е само личната безбедност. Вработените често несвесно објавуваат информации што можат да им помогнат на напаѓачите да ја разберат внатрешната структура на компанијата, да ги идентификуваат одговорните лица или да го одредат моментот кога организацијата е најранлива.

Објава за службено патување, фотографија од конференција или информација дека директорот е на годишен одмор можат да станат дел од многу поширока измама насочена кон компанијата.

Порака што чини милиони

Еден од највпечатливите примери се случи во 2025 година во компанијата „Marks & Spencer“, еден од најпознатите британски трговски синџири. Напаѓачите најпрво не се обиделе да ги пробијат безбедносните системи, туку користејќи јавно достапни информации и социјален инженеринг успеале да се претстават како вработени и да ја измамат ИТ-поддршката. Напаѓачот се претставил како еден од околу 50.000 луѓе кои работат со компанијата и на тој начин успеал да ја измами третата страна (ИТ-сервисот) да ја ресетира лозинката на еден вработен.

Откако добиле пристап до внатрешните системи, компанијата се соочила со сериозни нарушувања во работењето, вклучувајќи прекин на интернет-продажбата и финансиски удар проценет на повеќе стотици милиони евра. Овој случај покажа дека дури ни големите компании со напредни безбедносни системи не се имуни кога напаѓачите ќе успеат да ја искористат човечката доверба.

Овој случај покажа дека најслабата алка најчесто не е технологијата, туку човечката доверба.

Како да го намалите ризикот?

Целосното повлекување од социјалните мрежи не е реално, ниту пак е потребно. Она што е важно е да бидеме свесни какви информации објавуваме и како тие можат да изгледаат кога некој ќе ги поврзе во една целина.

Експертите од компанијата „PULSEC“, регионален лидер во областа на сајбер-безбедноста, истакнуваат дека заштитата од социјален инженеринг започнува со едукација на вработените и развивање на безбедносна култура. Технолошките мерки се важни, но ниту еден систем не може да го спречи корисникот доброволно да открие податоци или да поверува во внимателно осмислена измама.

Затоа, пред да објавиме фотографија од патување, да означиме локација или да споделиме деловни информации, корисно е да си поставиме едно едноставно прашање:

Дали оваа информација, во комбинација со сè друго што веќе јавно сум го објавил, може некому да му помогне поубедливо да ме измами?

Во време кога сајбер-нападите сè почесто се потпираат на психологијата, наместо на техниката, токму таа свесност станува една од најважните линии на одбрана.