Владета Јеротиќ говорел дека искрен пријател се препознава по една единствена реченица, изговорена токму тогаш кога најтешко ви е да ја слушнете. Не по годините познанство, не по десетиците заеднички кафиња, не по албумот со фотографии од летувања. Туку по она што ќе го каже по критика што боли.

Српскиот психијатар, филозоф и теолог (1924–2018) остави зад себе беседи кои и денес се слушаат како да се снимени вчера. Пишувал за бракот, родителството, слободата и смислата, но темата на пријателството имала посебно место кај него. Веројатно затоа што за неа никогаш не зборувал како за убаво чувство, туку како за нешто што се проверува во пракса.

Пет секунди што откриваат сè

Замислете сцена што сте ја доживеале барем еднаш. Седите со некој близок и тој мирно ви кажува дека претходната вечер сте претерале. Дека не сте смееле така да одговорите. Дека сте погрешиле. Она што се случува во следните пет секунди е целиот тест на Јеротиќ.

Академикот за тоа зборувал без заобиколување. Барајте луѓе кои искрено ќе ве критикуваат, кои ќе ве „разбудат“ со реченица по која можете да кажете: „Фала, во право си, ќе се потрудам да поправам“. Тој не инсистирал на љубезност. Инсистирал на вистина.

Зошто вистинскиот пријател е редок?

Повеќето од нас мислат дека имаат барем тројца блиски луѓе. Кога ќе седнеме и ќе се преиспитаме, бројката се преполовува. Причината не е недостаток на љубов, туку страв. Оној што ве сака искрено се плаши да ви ја каже вистината за да не ве изгуби. Па молчи. Така молчењето станува знак дека нешто во тој однос не функционира со полна сила.

Сосема друга приказна е односот со непријателот. Од него, велел Јеротиќ, учиме повеќе отколку од пријателот, затоа што непријателот не нè штеди. Претерува, се разбира, но во тоа претерување има зрно вистина што никој друг нема да ни го каже в лице.

Што точно е тестот на пријателство според Јеротиќ?

Тестот на пријателство според Владета Јеротиќ се сведува на една ситуација. Пријателот ви кажува насамо, без сведоци и публика, каде сте погрешиле. Вашата реакција на таа реченица покажува дали пред вас стои искрен пријател или познаник со маска.

Оној што навистина ве сака застанува, размислува, па одговара: „Во право си, фала ти“. Оној што глумел блискост реагира навредено, го крева тонот, вади стара забелешка од 2019 и соопштува дека од денес повеќе не сте пријатели. Сè трае една минута, но резултатот останува со години.

Зборот што открива сè

Зборот за кој зборувал Јеротиќ не е некаква тајна формула од книга. Тоа е обично „фала“, изговорено по реченица што боли. Кој може да го каже тоа во тој момент, тој го положил испитот. Кој не може, тој е добар сопатник за ведри денови и ништо повеќе.

Јеротиќ додавал и нешто помалку пријатно: „Не сакаме да ги слушаме противниците, ги избегнуваме, им го „гасиме звукот“. А токму таму, во реченицата што нè погодува, се крие огледало. Лажниот пријател ќе се повлече уште по првата искрена забелешка, затоа што неговиот мир му е поважен од вашиот напредок.“

Како и вие да бидете искрен пријател некому

Најтешко не е да примиш критика. Најтешко е да бидеш тој што ја дава. Ако некој од вашите блиски прави грешка што го чини скапо, молчењето не е пристојност. Тоа е кукавичлук во фин омот. Кажете му. Насамо, мирно, еднаш. Без повторување, без вадење стари долгови.

Ако ви возврати со напад, добивте одговор на прашање што не сте смееле да го поставите на глас. Ако по два дена се јави со „Размислив, во право си“, токму сте пронашле вистинско пријателство. И двата исходи се информација. И двете вредат колку еден час разговор кај психолог.

Размислете сега за момент: кој последен пат ви кажа нешто непријатно во лице, а вие сепак му се заблагодаривте?