Врапчето е една од најчестите птици во целиот наш регион, но тоа сепак не е причината поради која овој мал пердувест убавец станал симбол на главниот град на Србија, кој нè воодушевува со својот Калемегдан, паркот Ташмајдан, живописната улица Кнез Михајлова, Храмот на св. Сава… Затоа што зад оваа симпатична птица се крие интересна приказна, длабоко вкоренета во историјата, легендите и културниот идентитет на градот.

За време на османлиската опсада борбите се воделе на бедемите и улиците

А за подобро да разбереме зошто токму врапчето станало симбол на Белград, мора да се вратиме во 15 век. Имено, за време на опсадата во 1456 година, кога војската на османлискиот султан Мехмед II се обидела да ја освои денешната престолнина на Србија, која тогаш била унгарско погранично упориште, жестоки борби се воделе не само на бедемите, туку и по улиците, особено откако 700 јаничари продреле внатре во ѕидините.

Човечките загуби биле огромни, загинале војсководци од двете страни, а и самиот султан Мехмед II бил ранет. Иако Белград на 22 јули извојувал победа, во која голема улога одиграле Јанко Хуњади (Сибињанин Јанко) и Иван Капистран (последниов бил фрањевски проповедник и светец на Католичката црква, погребан во Илок), сцените по битката биле застрашувачки.

Врапчето итекако е слично на човекот, внимателно, вредно, живо и упорно

Според легендата, меѓу настраданите, кои биле многубројни, било пронајдено и едно врапче. Малото тело на птицата било прободено од три стрели. За некои тоа го симболизира целото страдање на војната, невиноста изгубена во погрешно време, а за други тие три погодоци значат дека храброто врапче многу веројатно спасило три човечки животи.

Но врапчето својата симболика ѝ ја должи и на уметноста, а поетите и сликарите во голема мера придонеле токму тоа да стане неофицијален симбол на Белград. Тоа е многу чест мотив во книжевноста и сликарството, при што му се припишуваат човечки особини како вредност, ведрина, живост и упорност. Покрај сè наведено, било и маскота на Универзијадата која се одржала во Белград во 2009 година, а врапчето со опинци и шајкача е заштитен знак на Врњачка Бања.

Моногамни се и исклучително социјални, речиси сè прават заедно

Оваа птица е една од најраспространетите пејачки птици на планетата. Ги населува речиси сите делови на светот, освен Антарктикот. Во Србија се гнездат четири вида: домашно врапче, полско, шпанско и камењар. Мали се, брзи и подвижни, претежно со кафеаво-сива боја. Тешки се само околу 30 грама, долги меѓу 14 и 16 сантиметри, со распон на крилјата од околу 25 сантиметри.

Нивните ножиња и прсти се прилагодени за стоење на гранки и жици, а силниот, краток клун е идеален за клукање семиња и зрна. Иако делуваат издржливо, нивниот просечен животен век изнесува само околу една и пол година. Врапчињата најчесто се моногамни, што значи дека во текот на животот остануваат со еден партнер, а мажјаците жестоко ги бранат своите партнерки и територијата. Тие се исклучително друштвени и сè прават заедно – чврчорат, се капат во прашина, летаат во јата…

Ако се смират и стишат, ќе паѓа дожд, а кога се гласни, нè очекува сонце

Покрај тоа, многумина велат дека со набљудување на нивното однесување може да се предвиди времето. Ако врапчињата се стишаат, се кријат во грмушки или интензивно се капат во прашина, ќе паѓа дожд, а ако се гласни и живи, ќе биде сончево. Освен сето ова, овие мали птици имаат и исклучително добра меморија и се способни да ги поврзуваат луѓето и настаните во логични целини.

Малите птици често остануваат незабележани, но легендата за белградското врапче нè потсетува дека и најситните суштества можат да имаат големо значење – во историјата, уметноста и идентитетот на еден град. Но нивниот опстанок во повеќето европски метрополи денес е сериозно загрозен од бучавата, загадувањето на воздухот и исчезнувањето на местата каде што се одморале, гнездиле и се криеле од грабливци… На нас е да ги заштитиме и да научиме да живееме со нив.

Што велите за незаборавно возење со „врапче“ низ самиот центар на Белград?

И за крај, дали знаете дека во Белград денес постои и мало превозно средство кое го носи името „Врапче“?

Тоа ќе ве прошета низ самиот центар на градот, а доживувањето е незаборавно! Станува збор за кружна линија која тргнува од Обилиќев венец, минува покрај Плоштадот на Републиката, низ Чика Љубина, Кнез Михајлова, Улицата на кралот Петар и Косанчиќев венец, за на крај повторно да се врати на почетната локација – Обилиќев венец.