Унгарија денеска, 4 ноември, го отвори интернет-пристапот до десетици илјади документи од комунистичката државна безбедност. Преку Nyitottaktak.hu граѓаните можат да пребаруваат дел од зачуваните евиденции за мрежата што служела за надзор на општеството.

Премиерот Петер Маѓар го претстави потегот како исполнување на долго одложено ветување од демократската транзиција. Според Ројтерс, објавени се околу 60.000 имиња, а дополнителни материјали ќе следуваат до февруари 2027 година.

Што откриваат документите?

На располагање се различни видови архивска граѓа: регистрациски картони, евиденциски книги и податоци пренесени од магнетни ленти. Тие не даваат ист вид информации, па за нивно толкување е неопходно да се разбере како функционирала службата и што означувале нејзините категории.

Како што објаснува унгарскиот портал Телекс, нечие име во базата не е автоматски доказ дека тој човек бил агент или пишувал извештаи. Дел од евидентираните лица само го привлекле вниманието на службите. Ниту самата белешка за регрутација не покажува дали некој навистина известувал и што пренесувал.

Приказ од архивата објавен во известувањето за отворањето на досиејата. Фото: Mohos Márton / 24.hu

Архивата останува нецелосна

Зачуваните материјали не ја опфаќаат целата историја на тајниот надзор. Многу документи биле уништени пред падот на системот. Поради тоа, достапните записи бараат внимателна проверка и дополнителен контекст, особено пред изнесување обвинувања за конкретни луѓе.

Отворањето се совпаѓа со 70-годишнината од задушувањето на унгарското востание од 1956 година. Историскиот архив на службите за државна безбедност за денес најави и отворена вечер, од 17 до 21 часот во Будимпешта.

Извори: Телекс, Ројтерс и Историскиот архив.

Кавер: Приказ од архивата, Mohos Márton / 24.hu.