Во неговите длабочини речиси и да нема кислород, додека во исто време се акумулираат сулфурни соединенија. Уште понеобично е што границата помеѓу водата богата со кислород и водата без кислород се приближува кон површината во последните децени.

Станува збор за езерото Змејско око, кое се наоѓа на полуостровот Градина, во близина на Рогозница и Шибеник. Ова природно чудо е долго приближно 150 метри, широко 70 метри и длабоко само 15 метри. Само неколку десетици метри копно го делат од Јадранското Море.

Иако нема видлива врска со морето, Змејското око всушност не е слатководно езеро. Морската вода стигнува до него преку подземни пукнатини во варовничките карпи, поради што претставува уникатен природен систем.

Оваа необична врска со морето е една од причините зошто научниците со години ги проучуваат неговите физички и хемиски својства.

Што лежи под површината?

Најголемата необичност на Змејското око е начинот на кој водата е распределена низ длабочината.

Додека површинските слоеви содржат кислород неопходен за живот на повеќето водни организми, подлабоките делови на езерото се сосема различни. Во нив нема кислород, а присутни се значителни количини на сулфурни соединенија, вклучувајќи сулфиди.

Причината за ова е фактот што различните слоеви на вода не се доволно измешани. Разликите во температурата, густината и хемискиот состав создаваат еден вид природна бариера што го спречува кислородот од површината да стигне до дното.

Во исто време, распаѓањето на органската материја и активноста на микроорганизмите придонесуваат за создавање услови во кои можат да преживеат само одредени видови бактерии.

Особено интересни се таканаречените виолетови сулфурни бактерии, кои користат светлина и сулфурни соединенија во своите метаболички процеси.

Истражувањето објавено во 2025 година во научното списание „Acta Adriatica“, потпишано од научниците од Институтот „Руѓер Бошковиќ“, покажа дека горната граница на длабокиот слој без кислород во последните години може да се лоцира на длабочина помала од осум метри.

Ова значи дека значаен дел од ова релативно плитко езеро може да биде несоодветен за животот на рибите и другите организми на кои им е потребен кислород.

Езерото понекогаш целосно ја менува бојата

Во текот на децениите истражувања, научниците исто така забележале исклучително необични феномени.

Во одредени околности, се случува ненадејно мешање на површинската и длабоката вода. Потоа водата богата со сулфурни соединенија стигнува до површината, а кислородот може да исчезне од речиси целото езеро.

Ваквите настани можат да предизвикаат масовни изумирања на водните организми.

Особено необична глетка се создава кога водата добива млечно бела боја. Овој феномен е поврзан со создавањето на мали честички елементарен сулфур, кои го менуваат изгледот на езерото.

Во научната литература, вакви настани се опишани во 1947, 1997 и 2011 година, додека истражувачите забележале и сериозни нарушувања во распределбата на кислородот во текот на следната деценија.

За научниците, ваквите промени не се само интересен природен феномен, туку и показател за тоа колку е чувствителна рамнотежата на овој екосистем.

Промена што трае со децении

Едно од најважните откритија се однесува на долгорочното поместување на границата помеѓу водата што содржи кислород и водата без него.

Студија објавена во 2023 година покажа дека, според податоците собрани од 1996 година, таа граница се движи кон површината со просечна брзина од приближно 2,3 метри по деценија.

Последицата е намалување на волуменот на водата во која има кислород и проширување на длабоките слоеви богати со сулфурни соединенија.

Сепак, ова не значи дека границата се движи рамномерно секоја година. Нејзината длабочина зависи и од сезонските промени, температурата и стабилноста на водните слоеви.

Дополнителни истражувања покажаа дека езерото е поврзано и со плимата и осеката на Јадранското Море.

Научен труд објавен на крајот на 2024 година потврди дека морската вода се разменува со езерото преку подземни премини. Иако промените на нивото на водата во езерото се помали отколку на отворено море, овој процес може да влијае на температурата, соленоста и распределбата на кислородот.