На реката Јангце, во кинеската покраина Хубеи, е изградена браната Три Клисури, најголемата хидроелектрана во светот.

Зад неа е создадено езеро долго повеќе стотици километри, а во него се задржува количина вода што се мери во десетици милијарди тони. Таа вода претходно била пониско, во коритото на реката, а сега се наоѓа повисоко, во акумулациското езеро.

Зошто тоа воопшто влијае?

Земјата се врти како и секое тело што ротира. Ако масата се помести подалеку од оската на ротација, вртењето незначително се забавува.

Истиот принцип може да се види кај лизгач на мраз, кој забавува кога ќе ги рашири рацете, а забрзува кога ќе ги приближи до телото. Подигнувањето на огромна количина вода на поголема надморска височина делува како раширени раце.

Колку точно?

Бенџамин Фонг Цао од Центарот „Годард“ на НАСА и Ричард Грос од Лабораторијата за млазен погон во 2005 година пресметале колкав би бил тој ефект.

Важно е да се нагласи дека станува збор за пресметка, а не за измерена промена, бидејќи вредноста е толку мала што ниту еден инструмент не може да ја регистрира.

Денот се продолжува за околу 0,06 микросекунди, односно за шест стотилјадити делови од една милионитинка од секундата. Тоа е промена што ниту еден часовник во секојдневна употреба не може да ја забележи.

За споредба, гравитацијата на Месечината ја забавува ротацијата на Земјата за околу 1,7 милисекунди по век, што е приближно 17.000 пати повеќе.

Акумулацијата задржува околу 40 милијарди тони вода. Според пресметката на НАСА од 2005 година, подигнувањето на таа маса би го продолжило денот за 0,06 микросекунди и би ги поместило половите на Земјата за околу 2 центиметри.

Што всушност покажува ова?

Оваа приказна често се прераскажува како човекот да ја запрел планетата. Реалноста е сосема поинаква. Најголемата градба што ја изградил човекот ја менува ротацијата на Земјата за износ што е практично немерлив.

За споредба, земјотресот во Индискиот Океан во 2004 година го скратил денот за 2,68 микросекунди, односно околу 45 пати повеќе отколку браната.

Промените што навистина се видливи

Она што навистина оставило трага не се микросекундите, туку целата долина. Поради создавањето на акумулацијата биле преселени повеќе од еден милион луѓе, а под вода останале градови, села и археолошки наоѓалишта.

Се промениле и текот на реката низводно, количеството нанос што пристигнува до делтата, како и условите за живот на рибните видови.

Браната произведува огромна количина електрична енергија и го намалува ризикот од поплави низводно, што и била главната причина за нејзината изградба.

Ефектот врз ротацијата на планетата останува интересен факт, додека вистинските последици се мерат со човечки судбини и километри потопен брег.