Денес зборуваме за Транснистрија или Приднестровје. Приднестарската Молдавска Република, е регион на тесен појас меѓу Молдавија и Украина кој има претседател, војска, знаме, сопствена валута и гранични премини, но речиси никој во светот не го признава како држава. Токму тој јаз меѓу она што го гледате и она што официјално постои создава чувство на апсурд какво што би постоело само во споменатиот стрип.

Приказната за Транснистрија како да излегла од „Алан Форд“

Сличност пронајдовме и во контрастот меѓу големите политички идеи и секојдневниот живот на обичните луѓе. Додека во „Алан Форд“ јунаците постојано се вклучени во наводно големи мисии, а притоа едвај врзуваат крај со крај, во Транснистрија зад приказните за геополитика, независност и историски конфликти се крие сосема обично секојдневие. Луѓето одат на работа, купуваат намирници, пијат кафе и се обидуваат да живеат што е можно понормално во простор што веќе повеќе од три децении постои меѓу меѓународното непризнавање и реалниот живот.

За подобро да разберете за што зборуваме, ќе навлеземе малку подлабоко во проблематиката на целата оваа приказна. Некаде меѓу Молдавија и Украина се наоѓа една од најнеобичните политички аномалии во Европа. Споменатата Транснистрија, или Приднестровје како што ја нарекуваат нејзините жители, е територија што на почетокот на 1990-тите прогласи независност од Молдавија, но до денес ниту една членка на Обединетите нации официјално не ја признала како самостојна држава.

Државата постои во пракса, но не и на повеќето карти на светот

Сепак, Транснистрија функционира речиси како секоја друга држава. Има влада, парламент, војска, полиција, знаме, химна, регистарски таблички, гранични премини и сопствена валута, односно транснистриска рубља.

Целата држава всушност постои во пракса, но не и на повеќето политички карти на светот. Целата приказна навистина делува измислено, но не е. Зад сето ова стојат многу подлабоки политички проблеми за кои можеби ќе зборуваме во некоја друга прилика.

Без да навлегуваме подлабоко во овој проблем и површно кажано, сè започнало кога веќе се насетуваше распадот на Советскиот Сојуз. Додека Молдавија сè повеќе се приближуваше кон идејата за национална самостојност и зајакнување на врските со Романија, населението на источниот брег на Днестар, претежно рускојазично, почна да стравува за својата положба. Тензиите кулминираа во 1992 година со кратка, но крвава војна меѓу молдавските сили и проруските сепаратисти. Во конфликтот загинаа околу 700 луѓе, а по прекинот на огнот Транснистрија остана во некаков облик независна. Оттогаш руските сили се присутни во регионот под називот мировни единици, а Русија и денес е нејзин најважен политички и воен заштитник и во регионот држи околу 1500 војници.

Релативно мала држава

Приднестровје е релативно мала држава со површина од 4.163 квадратни километри и се протега во должина од 200 километри долж источниот брег на Днестар. Точниот број жители е тешко да се одреди бидејќи населението често се иселува, но приближната бројка е некаде меѓу 300 и 400 илјади. Каква и да е ситуацијата во оваа самопрогласена држава, секогаш има луѓе што сакаат да бидат туристи, па посетата на Транснистрија е можна исто како и во другите земји во Европа. Наводно постојат нешто построги правила за влез во „државата“, но не станува збор за невозможна мисија. Многу патници што ја посетиле оваа земја раскажуваат дека тоа искуство изгледа како патување низ времето.

Главен град на Транснистрија е Тираспол со околу 130.000 жители. Тој воедно е и административен центар на регионот. Патописците раскажуваат дека веднаш станува јасно зошто ова подрачје често се нарекува последното парче од Советскиот Сојуз во Европа. Тираспол е исполнет со споменици на Ленин, советски симболи, црвени ѕвезди и монументална архитектура што сè уште доминира во градскиот простор. Меѓутоа, зад таа слика на замрзнатото минато се крие посложена реалност. И покрај комунистичката иконографија, денешна Транснистрија има мешана економија во која важна улога имаат приватните компании. Жителите користат паметни телефони, социјални мрежи и современи услуги исто како и остатокот од Европа. Токму тој спој на советска носталгија и современ живот создава чувство дека истовремено се наоѓате во две различни времиња. Повторно, сосема неизбежна референца на споменатиот стрип.

Животот се одвива далеку од геополитичкиот апсурд

Сепак, политичката изолација и меѓународното непризнавање оставиле длабока трага врз економијата на Транснистрија. Некогаш важен индустриски регион, денес се соочува со економски пад, а по почетокот на војната во Украина стана речиси целосно зависен од Молдавија за најголемиот дел од увозот. Жителите имаат пониски плати и пензии отколку во остатокот од Молдавија, додека медиумите се под строг надзор на властите, што дополнително го отежнува секојдневниот живот во овој необичен европски регион или, да кажеме, држава.

И покрај сè, животот овде тече. Во помалите места на северот од регионот, како што се Рашков и Строенци, посетителите можат да запознаат побавно темпо на живот, гостопримливи домаќини и пејзажи што се речиси целосно недопрени. Токму во овие села најдобро се гледа дека зад сите политички спорови живеат луѓе на кои секојдневните грижи им се многу поважни од геополитичките расправи. Транснистрија денес е најголемиот европски парадокс, како што рековме, аланфордовска мека. Држава што не е држава, земја што речиси никој не ја признава, а која веќе повеќе од три децении функционира како посебен политички систем. Освен природните убавини, оваа земја за патниците претставува можност да видат едно од последните места на Стариот Континент каде што историјата, политиката и секојдневието се среќаваат на начин што е тешко да се најде каде било на друго место во светот.