Кина го претстави концептот на она што би можело да стане најнапредниот товарен брод на нуклеарен погон во светот – брод за 14.000 контејнери кој не користи ураниум, туку ториум, радиоактивен метал што долго време се смета за почиста и побезбедна нуклеарна алтернатива.

Реакторот во неговото јадро е систем со растопена сол кој работи со топлинска моќност од 200 мегавати, идентична на онаа што ја користат нуклеарните подморници од класата „Seawolf“ на американската морнарица.

Погонскиот систем на бродот, кој детално го откри Ху Кеији, главен инженер во „Jiangnan Shipbuilding Group“, ја одразува пошироката стратегија на Кина за прескокнување на западната бродска и енергетска инфраструктура преку инвестирање во нуклеарни технологии базирани на ториум.

Овие напори се совпаѓаат со агресивната кинеска стратегија за енергетска независност и поморска доминација.

Погон на ториум и создаден за издржливост

Товарниот брод на ториум не е само научно достигнување – тој е и стратешки сигнал. Доколку проектот се реализира, би можел драстично да го намали јаглеродниот отпечаток на поморскиот транспорт, да ја елиминира потребата од редовно дополнување гориво и да овозможи долгорочни автономни операции на океаните.

Но, иницијативата истовремено е оптоварена со инженерски, финансиски и политички предизвици кои се протегаат далеку надвор од бродоградилиштата.

Реакторот со ториум и растопена сол (TMSR) од 200 MW не го придвижува директно бродот. Наместо тоа, тој напојува супер-критичен CO₂ генератор (sCO₂) користејќи „Brayton“ циклус, кој ја претвора топлинската енергија во 50 мегавати електрична енергија.

Како што наведе Ху Кеији во неколку официјални изјави и технички презентации, ефикасноста на конверзијата на овој циклус достигнува 45-50 проценти, во споредба со 33 проценти кај конвенционалните нуклеарни системи базирани на пареа.

Овој модуларен реактор работи при атмосферски притисок и не бара вода за ладење, со што се елиминира потребата од масивни системи за поддршка, а значително се намалуваат и акустичните и топлинските потписи.

Неговиот дизајн вклучува два пасивни системи за одведување топлина и безбедносна комора во која растопеното солено гориво се стврднува доколку дојде до прегревање, задржувајќи го радиоактивниот материјал без човечка интервенција.

Реакторскиот модул има затворен оперативен век од 10 години. По тој период, тој се отстранува и заменува наместо повторно да се полни на самото место, со што се ограничува ризикот од изложеност и се намалува сложеноста на одржувањето.

Долгорочен проект создаден во пустина

Товарниот брод директно се надоврзува на откритијата на кинескиот копнен реактор со растопена сол и ториум, кој стана првиот во светот што постигнал долгорочно стабилно работење во 2025 година, како што објави „SCMP“.

Изграден во пустината Гоби, пилот-реакторот ја демонстрираше одржливоста на ториумот како нуклеарно гориво, вклучително и успешната конверзија на ториум во ураниум-233 – пресвртница која долго време се посакуваше, но никогаш претходно не беше постигната во голем обем.

Кинеските амбиции поврзани со ториумот се поттикнати – буквално и фигуративно – од огромните домашни резерви, особено во Внатрешна Монголија.

Овие резерви нудат долгорочна безбедност во снабдувањето, дополнително изолирајќи го Пекинг од глобалните пазари на ураниум.

Паралелно со ова, Кина развива и дополнителни поморски системи базирани на ториум, вклучувајќи танкер „Suezmax“ придвижуван од брз реактор со олово-бизмут, како и пловечка нуклеарна електрана која користи реактори со висока температура ладени со гас.

Овие програми укажуваат на долгорочен обид за создавање поморски екосистем базиран на ториум.

Меѓу ветувањата и геополитичките тензии

И покрај амбициозните технички спецификации, товарниот брод на ториум сè уште е во концептуална фаза.

Не е потврден временскиот рок за изградба, а регулаторните одобрувања – особено за цивилните пристаништа и меѓународните бродски рути – претставуваат голема пречка.

Цената на бродот е уште еден сериозен проблем.

Како што истакна Ху Кеији, а пренесе „Marine Insight“, бродовите на нуклеарен погон се значително поскапи за изградба и работа од конвенционалните.

Недостатокот на системи за осигурување, екипажи обучени за работа со нуклеарни системи и јасни меѓународни правни рамки околу одговорноста и демонтажата дополнително го зголемуваат финансискиот ризик.

Иако реакторите на ториум се помалку подложни на злоупотреба за оружје во споредба со системите базирани на ураниум, нуклеарниот транспорт од кој било вид останува политички чувствителна тема.

Меѓународната поморска организација (IMO) сè уште нема усвоено стандардизирана глобална рамка за комерцијални бродови на нуклеарен погон, а пристанишните власти низ Азија, Европа и Северна Америка остануваат претпазливи.

Покрај тоа, не постои глобален протокол за транспорт и отстранување на реакторски модули на ториум, што отвора долгорочни еколошки и безбедносни прашања кои и натаму остануваат нерешени.

Нуклеарниот погон на пресвртница

Идејата за бродови на ториум не е нова – таа била тестирана во САД уште во 1960-тите години, но на крајот била напуштена поради технички и финансиски проблеми.

Денес, кинескиот брод на ториум можеби претставува најсериозниот обид концептот конечно целосно да се реализира.

Доколку успее, последиците би можеле да бидат трансформативни: помали емисии, поголема стратешка автономија на море и одржлив модел за безбедна и компактна нуклеарна енергија.

Но, ако програмата не успее, тоа повторно ќе ги потврди долгогодишните сомнежи околу скалабилноста, доверливоста и исплатливоста на ториумот.

Исходот од овој брод – кој засега е само теоретски концепт – ќе одлучи дали ториумот ќе остане нишна технологија или ќе стане темел на идните поморски и енергетски иновации.

Вистинскиот тест сега е дали Кина може концептот докажан во пустината да го претвори во пловило способно за океанска пловидба во секоја смисла – техничка, економска и политичка.

Доколку тоа се случи, глобалниот поморски поредок нема само да биде нарушен. Тој би можел целосно да биде препишан.