Разузнавачки претставници од три европски служби изјавија дека руски шпиони претвориле недвижности низ Западна Европа во мрежа „тројански коњи“, наменети за координирана саботажа.

Искористувајќи ги слабите законски регулативи, се сомнева дека тајни руски единици купуваат чувствителни недвижности во близина на воени и цивилни објекти во најмалку десет европски земји.

Со цел да ја ескалираат својата „хибридна војна“ на Запад, руските разузнавачки служби наводно купиле летниковци, викендички, магацини, напуштени училишта, градски станови, па дури и цели острови, со намера тие да служат како бази за координирано следење, саботажи и тајни напади.

„Можеби веќе имаат бомби, дронови, оружје“

Активни и поранешни разузнавачи за британскиот „Telegraph“ изјавиле дека стравуваат оти Русија можеби веќе има експлозив, дронови, оружје и тајни оперативци на некои од овие локации, подготвени за активирање во случај на криза.

Саботажни акции поврзани со Москва – од пожари во Лондон и Варшава до пакети-бомби, планови за атентати и обиди за излетување на возови од шини – се зголемиле од руската инвазија на Украина пред четири години. Дел од западната разузнавачка заедница стравува дека овие инциденти можеби се само „пробни акции“.

Наместо класичен воен напад, разузнавачите велат дека Кремљ би можел да ја тестира решителноста на НАТО во „сива зона“, организирајќи напади од поголем обем што тешко би се докажале, со цел парализирање на транспортните, комуникациските и енергетските мрежи, а истовремено да се комплицира повикувањето на клаузулата за колективна одбрана од Член 5 на алијансата.

„Помалку е веројатно саботажна кампања да доведе до консензус за Член 5 отколку класична руска воена операција“, изјавил еден разузнавач. „Можноста за негирање – оправдана или не – го отежнува утврдувањето одговорност, а без сигурност многу потешко се гради поддршка.“

Блез Метревели, новата шефица на MI6, во својот прв говор предупреди дека Британија сега „делува во простор меѓу мир и војна“.

„Русија нè тестира во сивата зона со тактики што се веднаш под прагот на војна“, изјави Метревели во декември.

Претседателот на Украина, Володимир Зеленски, предупреди дека рускиот претседател Владимир Путин веќе започнал трет светски конфликт против Западот.

„Русија сака да му наметне на светот поинаков начин на живот и да ги промени животите што луѓето сами ги избрале“, изјави тој.

Се сомнева дека Москва користи шпионски бродови и пловила од таканаречена тајна флота за поставување сензори и далечински активирани експлозиви во близина на подводни кабли во британски води и на други места. Со стекнување имот близу воени бази или витална цивилна инфраструктура, официјални лица сметаат дека Русија можеби применува слична стратегија и на копно.

„Критичната национална инфраструктура е исклучително ранлива на злонамерни државни активности“, изјавил еден разузнавач. „Дозволувањето руски државјани речиси непречено да инвестираат во стратешки недвижности претставува значителен безбедносен ризик што мора итно да се реши.“

Британија се смета за ранлива на вакви напади. Иако сомнителни купувања недвижности во близина на седиштето на MI6 во Воксхол, во центарот на Лондон, и амбасадата на САД во Најн Елмс биле истражувани, безбедносни експерти и политичари стравуваат дека Русија можеби стекнала – или ќе се обиде да стекне – оддалечени имоти со поглед кон подморничката база Трајдент во Фаслејн во западна Шкотска или кон подводни точки за кабли на Шетландските Острови. Постојат и стравувања дека Руси можеби купиле куќи околу "RAF" Акротири на Кипар.

Финска воведе целосна забрана за купување недвижности за Руси и Белоруси

На европските држави им било предложено да го следат примерот на Финска, која во јули воведе речиси целосна забрана за купување недвижности од страна на Руси и Белоруси, што предизвика слични законски иницијативи и во балтичките земји.

Сепак, мал број европски држави отидоа толку далеку, а постои загриженост дека Британија и понатаму е ранлива поради законски празнини, и покрај заострените правила за транспарентност на сопственоста.

Финската претпазливост се темели на искуство. Разузнавачите ја сметаат за епицентар на тајната руска стратегија за стекнување стратешки имот – модел за кој се верува дека Москва сега го применува низ Европа.

Ниту еден случај не ги вознемирил финските власти повеќе од компанијата „Airiston Helmi“, која тивко купила 17 недвижности околу Архипелашкото Море, многу од нив близу клучни поморски рути и телекомуникациска инфраструктура во близина на пристаништето Турку, центар на финската морска индустрија и команда.

Највпечатлив бил островот Сакилуото. Утрото на 22 септември 2018 година, жителите од другата страна на каналот со неверување гледале како хеликоптери и глисери спуштаат стотици камуфлирани командоси на островот.

Што било пронајдено на финскиот остров?

Она што го откриле истражителите било речиси неверојатно. Имотот имал девет пристаништа, хелиодром, безбедносни камери и сензори за движење, камуфлажна мрежа и објекти што наликувале на касарни, секој опремен со сателитски антени и напредна комуникациска опрема.

Финска решила да не влегува во директна конфронтација со Москва, обвинувајќи го рускиот сопственик Павел Мелников за измама. Минатата година му била изречена условна казна.

Руската влада ги отфрли сомнежите за шпионажа, а Дмитриј Медведев изјави дека само „болен ум“ може да донесе такви заклучоци. Финските политичари биле помалку уверени, посочувајќи дека „Airiston Helmi“ купила и вишок десантни пловила од руската морнарица.

Од инвазијата на Украина во 2022 година, официјални лица велат дека Русија главно се откажала од вакви големи проекти, фокусирајќи се на нивна „минијатурна“ реплика во поголем обем – претворајќи стотици, можеби илјадници, наизглед обични објекти низ Европа во пунктови за прислушување, сигурни куќи и потенцијални складишта за оружје.

Некои се официјално во сопственост на руската држава, иако се наменети за наводно цивилни цели. Западните влади почнаа да затвораат дел од нив. Полска го затвори рускиот конзулат во Гдањск минатиот ноември, додека Британија претходната година му одзеде дипломатски статус на еден руски имот во Источен Сасекс откако соседи пријавиле дека од таму биле пуштани дронови за надзор.

Летонија затвори советски одморалишта долж Балтичкото Море поради сомнежи дека можеле да служат за тајни операции.

Многу потешко е следењето на големиот број недвижности во сопственост на руски поединци и компании. Во Норвешка, викендички поврзани со лица блиски до Кремљ се наоѓаат во близина на чувствителни арктички воени локации. Тоа вклучува куќи во Малселв Фјеландсби со поглед кон воздухопловната база Бардуфос во Тромс, една од најважните воени бази во земјата, опремена со планински хангари за заштита на стационираните F-35 авиони.

Руската црква купила имот близу поморска база

Руската православна црква – која западните разузнавачки служби долго ја сметаат за блиска до Кремљ – стекнала имот во близина на поморски бази и радарски инсталации во Норвешка и Шведска, што предизвикало безбедносни грижи.

Во Норвешка, со поглед кон поморската база Хаконсверн во Берген, се наоѓа молитвениот дом Сереиде, купен од руската православна епархија во 2017 година.

Официјални лица предупредиле дека од таму може да се попречуваат сигнали, да се управуваат дронови и да се сместуваат лица кои би можеле да ја мапираат областа.

Надвор од нордискиот регион, европските разузнавачки служби означиле купувања поврзани со Русија во близина на поморски бази и стратешки пловни патишта на Сицилија, Крит и во континентална Грција, како и близу чувствителни локации во Лондон, Париз и Женева.

Методи од Студената војна

Купувањето градски станови за поткопување на противнички држави е тактика од времето на Студената војна, истакнал Чарли Салониус-Пастернак, директор на Канцеларијата за нордиски Запад, геополитичка советодавна организација со седиште во Хелсинки.

„Советскиот Сојуз беше познат по поседување станови во Хелсинки за шпионажа, стапици за следење и складирање оружје со цел побрзо преземање на градот“, изјави тој.

Швајцарија се појавува како посебна причина за загриженост. Разузнавачите велат дека руски оперативци користеле објекти во близина на федералниот институт за хемиска заштита кој истражувал труења во Солсбери, со цел пресретнување Wi-Fi мрежи и следење експерти за оружје. Пријавен е и раст на руски купувања во села близу Големиот хадронски судирач кај Женева.