Сите барем еднаш сме го доживеале тоа чудно чувство: читаме пасус од книга, па сфаќаме дека сме ги прелетале редовите, но не сме запомниле ниту збор. Или влегуваме во соба со јасна намера, а во следниот миг во главата ни е сосема празно: „Зошто дојдов овде?“

Првата помисла што многумина ги вознемирува е: „Паметењето веќе не ми е како порано. Мозокот ми работи побавно.“

Таквите моменти лесно им ги припишуваме на годините, стресот или наследните фактори. Но тие сами по себе не значат дека когнитивните способности ни опаѓаат. Можно е едноставно да сме преоптоварени со вишокот информации што нè преплавуваат секој ден.

Ако се препознаете во овие три ситуации, не избрзувајте со заклучокот дека причината е возраста. Тие можат да бидат знак дека начинот на кој работите, учите и се одморате ви создава дополнителен ментален товар.

Знак бр. 1: „Синдром на празна страница“

Ја знаете информацијата, но не можете брзо да се сетите на неа кога ви е потребна.

Чувството е особено фрустрирачко: точно знаете за што зборувате, се сеќавате на некој факт или поим, но во клучниот момент, на состанок, среде разговор или кога треба да предадете извештај, мислите ви се заматуваат. Зборот ви е на врвот на јазикот, но никако да го изговорите.

Многумина мислат дека ова е првиот знак на влошено паметење. Сепак, тешкотијата да се присетите на нешто во даден момент може да има и друго објаснување.

Една можна причина е преоптоварената работна меморија. Истовремено мислите на десетици обврски, од роковите на работа до тоа што ќе зготвите за вечера. Кога се обидувате да се сетите на конкретен податок, другите мисли и дразби ви го одвлекуваат вниманието, па потешко доаѓате до информацијата што ви е потребна.

Што може да помогне? Запишете ги обврските и информациите што не мора постојано да ги држите во глава. Кога учите, вежбајте активно присетување: одвреме-навреме обидете се да го повикате наученото од паметење, без веднаш да погледнете во белешките.

Знак бр. 2: Ги „препознавате“ информациите, но не можете да ги примените

Читате сложено упатство, стручен текст или алгоритам и си велите: „Да, сè ми е јасно, го знам ова.“ Но кога треба да го примените наученото или да му го објасните некому со свои зборови, целосно се збунувате.

Тоа е честа замка: чувството дека нешто ви е познато лесно може да го помешате со вистинско разбирање.

Една можна причина е навиката пасивно да ги примате информациите: повторно да ги читате истите текстови, да гледате видеа или да зачувувате корисни објави во омилените. Мозокот преминува во режим на „препознавање“: зборовите ви се познати, текстот ви изгледа логичен и добивате впечаток дека веќе го знаете. Но сè уште не сте извежбале самостојно да го објасните или примените наученото.

Како да го надминете ова? Откако ќе прочитате пасус или поглавје, затворете ја книгата, веб-страницата или тргнете го телефонот. Потоа обидете се на празен лист да ја запишете суштината со свои зборови. Тоа е пример за „пожелна тешкотија“: вложувате малку повеќе напор за сами да ја формулирате мислата, наместо само повторно да ги прелетате туѓите реченици.

Знак бр. 3: Ментална магла по ручекот и постојано чувство на исцрпеност

Ако уште до пладне се чувствувате како да сте истовариле вагон јаглен, иако само сте седеле пред компјутер, обрнете внимание. Станува збор за чувство при кое мислите ви течат побавно, концентрацијата ви опаѓа, а секоја нова задача ве раздразнува.

Мозокот сочинува околу два отсто од телесната тежина, но троши значителен дел од енергијата на организмот. Кога со часови учите или работите без пауза, постојано се префрлате меѓу пораки и вести, а притоа не спиете доволно, полесно се јавува ментален замор.

Таканаречената „мозочна магла“ го опишува чувството дека потешко се концентрирате и размислувате јасно. Самото чувство не покажува што точно го предизвикало.

Што може да помогне? Воспоставете одржлива рутина: работете во интервали на сосредоточеност со кратки паузи, при учењето плански менувајте ги видовите задачи и оставете доволно време за сон. Спиењето му помага на мозокот да ги обработи и зацврсти спомените, а длабокиот сон е дел од тој процес.

Можеби мозокот ви е само уморен од хаосот околу вас

Ако се препознавате во некоја од овие ситуации, нема причина веднаш да заклучите дека мозокот ви старее. Преоптовареноста и заморот можат да влијаат врз тоа колку брзо и јасно размислувате.

Добрата вест е дека паметењето и брзината на размислување не зависат само од вродените способности и возраста. Начинот на кој учите, го насочувате вниманието и го повторувате наученото може да се вежба и да се подобрува.

Кога ќе го замените учењето напамет и пасивното препрочитување со активно присетување, ќе си дадете време за одмор и ќе го распоредите повторувањето во соодветни интервали, менталната магла може да се намали. Со текот на времето, овие навики можат да ви помогнат да размислувате побрзо, појасно и со помалку стрес.