Кој ќе седне на масата за Украина станува едно од клучните прашања уште пред евентуалното обновување на мировните разговори. Кремљ во неделата, 1 ноември, порача дека почетните рунди треба да се одржат меѓу Русија, Украина и САД. Киев го подготвува токму тој формат, но истовремено бара начини да ги вклучи европските партнери и Турција. Европската Унија, пак, веќе има јавно поставена позиција: прашањата што ја засегаат нејзината безбедност не можат да се решаваат без неа.

Разликата меѓу овие позиции е важна. Најавениот тристран почеток не значи постигнат мировен договор, ниту сам по себе докажува дека Европа е трајно исклучена. Но покажува дека преговорите за составот на масата се дел од поширокото дипломатско надмудрување.

Што точно побара Москва?

Советникот на рускиот претседател Јуриј Ушаков изјави дека е логично барем првите рунди да се водат во тристран формат, повикувајќи се на постојните работни контакти со Американците. Ројтерс ја пренесе изјавата повикувајќи се на Интерфакс, откако Ушаков беше прашан дали во процесот треба да учествуваат и европски земји.

Зборовите „барем првите рунди“ оставаат разлика меѓу почетната организација и конечната архитектура на преговорите. Москва во оваа изјава не претстави усогласена одлука на сите страни за европското учество, туку ја образложи сопствената претпочитана поставеност.

Јуриј Ушаков — архивска фотографија од 2025 година, објавена од Daily Sabah.

Киев прифаќа тристран формат, но не се откажува од Европа

Во официјалната изјава по средбата со Реџеп Таип Ердоган во Истанбул на 31 октомври, Володимир Зеленски наведе дека Украина се подготвува за тристран формат во првата половина на ноември. Тој истовремено рече дека со турскиот претседател разговарале за можности за вклучување на Турција, Европа и другите партнери, како и за средби на турска територија.

Ова покажува дека Киев сака пошироко учество, иако работи на разговори со Москва и Вашингтон. Двете насоки не се нужно меѓусебно исклучиви: ограничен почетен формат може да послужи за технички прашања, додека безбедносните и политичките обврски би барале дополнителни консултации.

Според украинското претседателство, на средбата биле разгледани и заеднички индустриски проекти, одбранбена соработка и енергетската поддршка. Зеленски најави очекувано зголемување на испораките на генератори и друга енергетска опрема по засилените руски удари врз инфраструктурата.

Зошто за Европа местото на масата не е само протокол?

Европскиот совет во заклучоците од октомври ја повтори поддршката за украинскиот суверенитет и територијален интегритет и побара траен мир со веродостојни безбедносни гаранции. Европските лидери нагласија дека патот кон мирот не може да се одлучува без Украина, а ЕУ самата ќе одлучува за прашања од своја надлежност или што ја засегаат нејзината безбедност.

Во истиот документ се наведени политичката, финансиската и воената поддршка за Киев и подготвеноста за придонес кон гаранциите, во соработка со САД и преку Коалицијата на подготвените. Затоа европското учество има практична тежина: оние што треба да обезбедуваат средства, опрема или долгорочна поддршка мора да имаат јасно дефинирани обврски.

Оттука произлегува и аналитичкиот заклучок: дури и ако првата средба има само три делегации, поширока спогодба тешко би можела да се спроведе само со одлука за распоредот на столчињата. Ќе биде потребно усогласување со партнерите од кои зависи нејзината реализација.

Датумот останува отворено прашање

Во претходните денови Зеленски изрази надеж за средба во Абу Даби меѓу 6 и 10 ноември. Но Ројтерс на 28 октомври пренесе дека Ушаков не посочил конкретен руски предлог за датум и го поврзал терминот со состојбата на бојното поле, Блискиот Исток и пошироките околности.

Затоа најавата не е потврден календар. Украинското очекување за првата половина од месецот, руската позиција за условите и конечната согласност на делегациите треба да се следат одделно. Официјалната потврда на место, датум и состав би била следниот значаен дипломатски сигнал.

Турција ја отвора и патеката преку Црното Море

Средбата во Истанбул покажува дека покрај разговорите за целата војна се разгледуваат и потесни договори. Според официјалната украинска изјава, Зеленски и Ердоган се договориле да работат на функционирањето на црноморскиот житен коридор.

Зеленски и Ердоган во Истанбул, 31 октомври 2026. Фото: Претседателство на Украина.

Катарската новинска агенција QNA пренесе дека Ердоган предупредил оти нападите врз цивилни бродови и зголемувањето на тензиите не се во ничиј интерес. Според истиот извештај, лидерите разговарале за подготовките за тристрани преговори и за можната улога на Европа и Турција.

Американскиот државен секретар Марко Рубио, според TRT World, соопштил дека Вашингтон разгледува предлози, меѓу кои и турскиот, за олеснување на житните испораки. Ова отвора можност ограничен договор за пловидбата да се разгледува одделно од многу потешките прашања за конечен мир.

Три работи што ќе ја покажат вистинската насока

Прво, дали страните ќе договорат конкретен термин и делегации. Повторувањето на желбата за преговори има помала тежина од усогласен дневен ред и потврдена средба.

Второ, дали ќе биде објаснето како ќе се вклучат партнерите што треба да дадат безбедносни гаранции. Европската позиција за сопствените надлежности не исчезнува со тоа што почетниот формат би бил тристран.

Трето, дали дипломатијата ќе донесе конкретна деескалација: побезбедна пловидба, хуманитарни мерки или други проверливи резултати. Тоа би било посилно мерило за напредок од меѓусебните пораки за тоа кој е подготвен за мир.

Битка за форматот, пред битката за содржината

Денешната изјава на Ушаков ја потврдува руската желба почетниот процес да се води преку директни контакти со САД и Украина. Украинската позиција покажува дека Киев сака да го искористи тој канал, но и да ги задржи европските и турските партнери во дипломатската рамка.

Проценката што произлегува од споредбата на изворите е дека составот на преговорите ќе влијае врз нивната содржина, но нема сам да ја реши. Територијалните прашања, гаранциите, спроведувањето и довербата меѓу завојуваните страни остануваат потешки од самиот договор кој прв ќе седне на масата.

Извори: Ројтерс/Arab News — изјавата на Ушаков; Претседателство на Украина; Европски совет; Ројтерс — условите за нова рунда; QNA и TRT World.

Насловна илустрација: симболичен колаж обработен со AI од два фотографски кадра.