Европската Унија се најде пред низа големи предизвици. Додека земјите членки се обидуваат да го усогласат новиот буџет вреден речиси два билиони евра и да најдат дополнителни средства за помош на Украина, четирите најголеми економии на Унијата влегуваат во период на избори и политичка неизвесност. Шпанија ја очекуваат избори веќе следниот месец, Франција напролет ќе избира претседател, а Италија би требало да одржи парламентарни избори во 2027 година. Истовремено, германскиот канцелар Фридрих Мерц се соочува со пад на популарноста и раст на поддршката за десничарската Алтернатива за Германија – „AfD“.
Станува збор за држави што заедно сочинуваат приближно 60 проценти од економијата и населението на Европската Унија. Политичката нестабилност во нив би можела дополнително да го искомплицира донесувањето одлуки за кои е потребна согласност од сите 27 членки, пишува „Politico“. Знаци на проблеми веќе се појавија на минатонеделниот состанок на европските лидери во Брисел. По дводневни преговори, тие не успеаја да постигнат договор за идниот буџет, а расправите ги одбележаа и сериозни несогласувања околу енергетската политика. Европските лидери би требало до крајот на годинава да постигнат политички договор за буџетот за периодот од 2028 до 2034 година. Меѓутоа, сè повеќе показатели упатуваат на тоа дека овој рок тешко ќе се исполни.
Кипарскиот претседател Никос Христодулидис, на маргините на минатонеделниот самит, за „Politico“ изјави дека шпанските избори сериозно ги нарушиле плановите на европските лидери. Тој предупреди и на дополнителните тешкотии што следната година би можеле да ги донесат изборите во Франција и Италија. „Претходно сите разбираа дека до крајот на годината мора да постигнеме политички договор“, рече Христодулидис. Песимизмот го делат и други функционери во Брисел. „Следната година ќе биде уште полошо“, предупреди еден висок европски дипломат. Според шестмина европски дипломати и функционери со кои разговарал „Politico“, расположението во европските институции станува сè помрачно. Наместо да бараат компромис, националните влади сè повеќе настојуваат да ги заштитат сопствените политички интереси и да избегнат одлуки што би можеле да им наштетат пред изборите.
Шпанија прва излегува на гласање
Првата поголема политичка промена би можела да се случи во Шпанија, каде што парламентарните избори се закажани за 29 ноември. Премиерот Педро Санчез, кој е на власт од 2018 година, според актуелните анкети се соочува со можност за пораз. Истражувањата укажуваат на значителна поддршка за десниот центар и крајната десница, односно за Народната партија и партијата „Vox“. Така, за време на европските состаноци закажани за 13 и 26 ноември, Санчез истовремено ќе биде среде предизборна кампања. Европските дипломати предупредуваат дека составувањето на новата шпанска влада би можело да потрае сè до јануари, што дополнително би ги отежнало преговорите за буџетот на ЕУ.
Француските претседателски избори ќе се одржат во април и мај 2027 година. Бидејќи Емануел Макрон нема можност да се кандидира за трет последователен мандат, земјата ќе добие нов претседател. Како што наведува „Politico“, Макрон за време на разговорите зад затворени врати на минатонеделниот самит признал дека во последните месеци од мандатот нема да има доволно силен политички мандат за постигнување голем буџетски договор. Истражувањата на јавното мислење покажуваат и силна поддршка за француската крајна десница, предводена од Марин Ле Пен. Политичката промена во Париз би можела да има значителни последици за целата Унија. Франција, заедно со Германија, традиционално е една од клучните држави во постигнувањето компромиси меѓу членките. Германскиот канцелар Фридрих Мерц засега нема избори во блиска иднина. Следните редовни сојузни избори би требало да се одржат во 2029 година. Сепак, неговата популарност опаѓа, додека „AfD“ бележи сè поголема поддршка. Ваквиот развој на настаните го ограничува просторот на Мерц за политички отстапки, особено кога станува збор за зголемување на германските уплати во европскиот буџет.
Во Италија, премиерката Џорџа Мелони засега одржува релативно стабилна влада, но и нејзината земја ја очекуваат парламентарни избори во 2027 година. Одредени европски дипломати не ја исклучуваат можноста изборите да се одржат и пред редовниот рок во октомври. Така, во текот на следната година Брисел би можел да се соочи со политичка неизвесност во сите четири најголеми членки на ЕУ. Додека европските влади се соочуваат со внатрешни политички проблеми, Унијата мора да најде и дополнителни средства за финансирање на Украина. Според процените на Меѓународниот монетарен фонд што ги пренесува „Politico“, Украина следната година би можела да има буџетски недостиг од 30 до 35 милијарди долари. Станува збор за дополнителен финансиски предизвик и покрај заемот од 90 милијарди евра што Европската Унија го договори кон крајот на минатата година за финансирање на Украина во текот на 2026 и 2027 година. Украинскиот претседател Володимир Зеленски минатата недела побара од европските лидери уште 70 милијарди евра финансиска и воена помош за 2027 година.
Белгија го одбива користењето на замрзнатиот руски имот
Во меѓувреме, Русија ги продолжува нападите врз украинската енергетска инфраструктура, а Киев предупредува на сериозни последици за населението во текот на претстојната зима. „Русија нè убива. Не сакаат да запрат“, рече Зеленски на самитот. Тој предупреди и дека поразот на Украина би можел да предизвика нов голем бегалски бран кон Европската Унија. Една од можностите за финансирање на Украина е користењето на приближно 200 милијарди евра замрзнат руски државен имот што се наоѓа во белгискиот финансиски систем „Euroclear“. Меѓутоа, Белгија се противи на оваа опција поради правните и финансиските ризици. Белгискиот премиер Барт де Вевер на минатонеделниот самит повторно одби да го поддржи користењето на самиот замрзнат имот пред завршувањето на војната.
Поради тоа, европските лидери разгледуваат други начини на финансирање, меѓу кои се ново заедничко задолжување и дополнителни уплати од земјите членки. Проблемот е што и таквите решенија бараат политички компромиси, кои поради претстојните избори би можело да станат сè потешко остварливи. Европските дипломати предупредуваат дека внатрешните политички превирања се одвиваат во момент кога ЕУ се соочува со сè поголеми притисоци од големите светски сили. Американскиот претседател Доналд Трамп доведува во прашање делови од досегашното трансатлантско партнерство, Русија ја продолжува војната против Украина и хибридните активности во Европа, додека Кина го засилува економскиот притисок врз европската индустрија.
Белгискиот премиер Барт де Вевер предупреди на обидите за поделба на европските држави. „Ја сакаат нашата поделба. Сакаат да бидеме поделени“, рече тој. Поранешниот литвански министер за надворешни работи Габриелиус Ландсбергис ја опиша ситуацијата уште подиректно. „Сега сме нападнати од три страни: од САД, Русија и Кина“, рече тој. Дел од европските дипломати сметаат дека на Унијата ѝ недостигаат силни национални лидери што би можеле да ги обединат земјите членки околу заеднички одлуки. „Во Европа сега немаме очигледен лидер. Урсула фон дер Лајен е моќна, но немаме Меркел или Митеран“, рече еден европски дипломат, мислејќи на поранешната германска канцеларка Ангела Меркел и поранешниот француски претседател Франсоа Митеран.
Претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, меѓутоа, ги отфрла тврдењата дека изборите треба да ги запрат европските преговори. „Живееме во 27 демократии. Речиси секој месец имаме некакви избори. Кога би се воделе според изборите, никогаш не би можеле да одобриме нов буџет“, рече Кошта. Новиот буџет на Европската Унија би требало да стапи во сила на почетокот на 2028 година. Ако политички договор не биде постигнат до крајот на годинава, преговорите ќе продолжат во текот на 2027 година, кога Франција и Италија ги очекуваат избори, а Шпанија веќе би можела да има нова влада.
