По повеќе од 70 години работа во здравството и повеќе од 30.000 извршени операции, доктор Фјодор Данилович Ковал бил длабоко убеден дека човечкиот организам е создаден за значително подолг животен век отколку што верува мнозинството. Присетувајќи се на разговорот со 74-годишен пациент, кога самиот имал 96 години, хирургот споделил порака која го сумира целиот негов поглед кон стареењето.

„Прерано е да се закопате. Толку пати сум ја видел внатрешноста на човекот што со сигурност можам да кажам дека нашите тела се дизајнирани да траат најмалку 140 години. Најважно е да научиме да го одржуваме“.

Мајчиниот сон и воените рани: Од селско момче до лекар кој доживеал сто години

Роден во 1922 година на село во Украина, Ковал пораснал во скромно семејство. Неговото определување за медицината било директна желба на неговата мајка, која се борела со хронични срцеви проблеми:

„Мајка ми имаше големи надежи во мене. Сонуваше да станам лекар. Мајка ми имаше срцева слабост, па често мораше да оди на лекар. Сакаше секогаш да има лекар покрај себе“, рекол тој.

По завршувањето на болничкото училиште, воените години му донеле тешки искушенија. Работејќи во полски болници, во 1943 година се здобил со тешка повреда на ногата поради која едната нога трајно му останала пократка. Сепак, личниот инвалидитет и семејните трагедии не го спречиле да продолжи да им помага на другите:

„Оваа карактеристика не ме спречи да работам и да спасувам животи. Спасив безброј животи, но никогаш не го спасив оној кој ми беше најважен. Во 1945 година дознав дека мајка ми починала. Мојот постар брат и татко ми исто така заминаа. Не можев да им помогнам, но им помагав на другите, за да има помалку солзи и болка на земјата“, зборувал хирургот.

Трагедијата што никогаш не ја заборавил: Свадбената трпеза и фаталниот волвулус

Во текот на 64 години работа во операционата сала, Ковал извршил меѓу 30.000 и 35.000 хируршки зафати. И покрај илјадниците тешки случаи, во сеќавањето му останал врежан само еден пациент кој починал на операционата маса.

„Во својот живот извршив повеќе од триесет илјади операции. Велат дека секој лекар има свои лични гробишта. Меѓутоа, во целиот мој живот, само еден пациент почина за време на операцијата. Тоа се случи во време кога современите дијагностички методи не постоеја и кога одлуките често мораа да се носат за време на операцијата. Кај мене дојде еден седумдесетгодишен пациент. Два дена ја славел свадбата. Потоа не се чувствувал добро, но не побарал веднаш помош. Дури за време на операцијата било откриено дека има волвулус. Засекогаш ќе го паметам овој случај и овој пациент. Можеби ќе живееше подолго ако беше поумерен на свадбената трпеза“.

„На 93 години сум поздрав од младите регрути“

Неговиот работен елан во поодминатите години изненадувал многумина. И со повеќе од 90 години секојдневно работел и прегледувал по неколку десетици пациенти и регрути:

„Првата половина од денот ја минувам работејќи како хирург во воената регрутна канцеларија. Потоа брзам во окружната клиника за таму да ги прегледам пациентите. Но тоа е само во последно време. Пред тоа работев во болница, оперирав пациенти. Прегледувам и до педесет момчиња дневно во регрутната канцеларија, а тие, искрено, се прилично кревки. Сколиоза, рамни стапала, анемија, еден има проблеми со моториката, друг има проблеми со нервите, трет има нешто во ред со главата. Понекогаш им велам: „Гледате, имам 93 години и поздрав сум од кој било од вас“. Потоа им одржувам мал охрабрувачки говор, ја завршувам смената и трчам на мојата втора работа. Морам во клиниката на другиот крај од градот“, истакнувал експертот.

Ковал цврсто верувал дека постојаната физичка активност, без разлика дали станува збор за секојдневната работа или работата во градината, е предуслов за долг живот:

„Кога станува збор за долговечноста, секогаш велам дека начинот на живот игра улога. Прво, физичката активност е неопходна. Рано станувам, вежбам и одам на работа. Не правам никакви други посебни активности бидејќи работата на хирургот бара многу движење во текот на денот. За викенд работам во градината. Знам како се снаоѓам со лопата и мотика“, истакнувал тој.

Мени без забрани: Солена маст, гриз и умереност

Иако не бил приврзаник на екстремни ограничувања во исхраната, често им укажувал на пациентите на опасностите од прекумерната тежина. Во разговор со пациент тежок 115 килограми, кој страдал од хипертензија, јасно укажал на причината за проблемот:

„Колку килограми имате?“, прашал хирургот. „Сто и петнаесет“, одговорил пациентот. „Да имавте осумдесет, немаше да го имате овој проблем“, забележал Фјодор Ковал.

Зборувајќи за сопствените навики, тој ја истакнувал едноставноста и умереноста:

„Како што гледате, се трудам да не претерувам. Во младоста секогаш имав мала количина тутун во џебот. Но, се откажав од таа навика во 1945 година. Сештојад сум и не сум пребирлив кога станува збор за храната. Јадам што и да зготви сопругата. За појадок обично имаме гриз или пита со џигер. Имам омилено јадење; можам да го јадам трипати дневно. Тоа е солена маст. Но и понатаму верувам дека многу работи зависат од исхраната. Пораснав на село, поминував многу време надвор и јадев природна храна без какви било адитиви, така што сега немам никакви поплаки во однос на здравјето“.

Моќта на топлиот збор и опасноста од лекари кои влеваат страв

Освен физичкото здравје, Ковал исклучително го ценел емоционалниот и психолошкиот пристап кон болните. Сметал дека добриот однос на лекарот има лековита сила:

„И знаете што сфатив разговарајќи со моите пациенти? Љубезниот став и убавиот збор можат да го продолжат човечкиот живот. Штета што лекарите го забораваат ова“, бил неговиот заклучок од ординацијата.

Од друга страна, предупредувал дека невнимателниот пристап кон пациентот може да има погубни последици:

„Зборот на лекарот има голема тежина. Порано на нашите пациенти со сериозни болести не им ја кажувавме дијагнозата. Добиваа морална поддршка и уверување дека сè ќе биде во ред. И таквите пациенти навистина се чувствуваа подобро извесно време. Од друга страна, зборот на лекарот буквално може да го прекине животот. Бев сведок на таков случај за време на мојата специјализација. Донесоа пациентка на која ѝ беше потребна операција на ногата. Лекарот ја сврте со грб кон студентите и го стави прстот меѓу нејзините пршлени, како да вели: „Тука ќе дадеме анестезија“. И пациентката едноставно почина. Срцето ѝ застана од страв“.

Достоинствено повлекување од операционата сала

Одлуката да престане со операциите не ја донел поради губењето на силата, туку од обѕир кон чувствата на пациентите кои исплашено би реагирале на неговите години. Сепак, никогаш не се откажал од работата во ординацијата и од помагањето на другите:

„Не физичката состојба, туку годините ме натераа да се откажам од хирургијата. Сепак, не ја напуштив работата. Продолжив да примам пациенти. Тоа ми овозможува, како и порано, да комуницирам со луѓето и да им помагам. Постои изрека: „Прави добро и доброто ќе ти се врати“. Верувам дека смислата на мојата работа е токму да им правам добро на луѓето. Тоа е она што го правам речиси целиот свој живот“.

Д-р Фјодор Данилович Ковал починал во 2022 година, на стогодишна возраст, оставајќи зад себе поука дека работата, емпатијата, движењето и умереноста се најголемата тајна на долгиот и исполнет живот.