НАТО сè посериозно се подготвува за можноста следниот француски претседател да направи голем пресврт во односот кон Алијансата. Имено, во пресрет на претседателските избори во Франција во 2027 година, сè поголемо внимание привлекуваат кандидатите кои отворено го доведуваат во прашање членството на земјата во НАТО.
Според неодамнешните анкети, околу половина од француските гласачи ги поддржуваат порадикалните политички опции чии кандидати имаат резерви кон Алијансата. Меѓу нив се лидерката на крајнодесничарскиот Национален собир, Марин Ле Пен, која сака да ја повлече Франција од интегрираниот команден систем на НАТО, како и лидерот на крајната левица, Жан-Лик Меланшон, кој се залага за целосно излегување од Алијансата.
Ваквиот развој на настаните во Брисел се смета за сериозен ризик, особено во време кога НАТО се соочува со можно намалување на американското воено присуство во Европа, а истовремено ја зајакнува одбраната поради стравувањата од можен руски напад. Франција притоа е една од клучните членки на Алијансата – таа е единствената нуклеарна сила во Европската Унија и располага со значителни конвенционални воени капацитети.
„Загубата на Франција би била страшна“, изјавил за „Политико“ еден дипломат на НАТО, предупредувајќи дека повлекувањето на Париз во момент кога се намалува американското присуство би било особено опасно.
Франција има долга и сложена историја на односи со НАТО. Уште во 1966 година, тогашниот претседател Шарл де Гол ја повлече земјата од интегрираните воени структури на Алијансата, образложувајќи ја одлуката со потребата од поголем национален суверенитет. Франција тогаш повлече околу 26.000 војници од воените структури на НАТО, а седиштето на Алијансата мораше да биде преместено од Франција во Белгија.
Сепак, Париз остана во политичките структури на НАТО и продолжи да соработува со Алијансата, а целосната реинтеграција во воената командна структура се случи во 2009 година, за време на претседателот Никола Саркози.
Токму поради ова историско искуство, експертите сметаат дека евентуалното ново оддалечување на Франција не би морало нужно да значи целосен прекин на односите со НАТО. Сепак, предупредуваат дека последиците би зависеле од тоа кој ќе ја преземе претседателската функција.
Француските претседателски избори се одржуваат во два круга, што досега често им го отежнуваше доаѓањето на власт на порадикалните кандидати. Во вториот круг, гласачите традиционално се обединуваа околу поумерениот кандидат за да спречат победа на крајната десница или крајната левица. Но, оваа година постои загриженост дека таквиот модел повеќе не е сигурен.
Марин Ле Пен во последните месеци многу јасно го изнесе својот став за НАТО. Кон крајот на мај таа изјавила дека Франција мора да го напушти интегрираниот команден систем на Алијансата. Според извор запознаен со ситуацијата, истиот став го изнела и на затворен состанок со еден од највисоките француски воени команданти.
Ле Пен притоа се залагала и за обновување на контактите со Русија. Француски пратеник близок до владата оцени дека во рамките на Националниот собир повторно зајакнала проруската струја. Тоа дополнително ги загрижува сојузниците, кои стравуваат дека промената на француската политика кон НАТО истовремено би значела и приближување кон Москва.
Уште порадикален став зазел Жан-Лик Меланшон. Долгогодишниот критичар на НАТО кон крајот на јули ги претстави своите клучни надворешнополитички приоритети, меѓу кои е и целосното излегување на Франција од Алијансата. Како една од причините го истакнал американскиот „отворено непријателски“ однос. Во јуни тој порача дека за Франција „не може да стане збор за останување во НАТО“.
Сепак, изборниот исход сè уште е далеку од одлучен. Постои можност кандидатите, откако ќе дојдат на власт, да ги ублажат своите ставови, како што направи италијанската премиерка Џорџа Мелони по изборите во 2022 година. Но, токму поради сегашните околности, во НАТО не сакаат да сметаат на такво сценарио.
Евентуалното повлекување од интегрираниот команден систем не би го погодило само НАТО. Последиците би ги почувствувала и самата Франција. Според поранешниот заменик-началник на штабот на воената команда на НАТО, францускиот претседател теоретски може да донесе одлука за повлекување од командните структури без претходно одобрение од парламентот.
Таквата одлука во практика веројатно би барала околу една година за да се спроведе. Франција би морала да повлече околу 1.000 офицери кои се трајно распоредени во НАТО, како и да воспостави посебен систем за идна комуникација и координација со Алијансата.
Најголема загриженост би предизвикала судбината на француските сили распоредени на источното крило на НАТО. Франција предводи мултинационална борбена група од околу 1.200 војници во Романија, а нејзини сили се присутни и во Естонија. Во случај на политичко оддалечување на Париз од Алијансата, иднината на овие операции би можела да стане неизвесна.
Франција, исто така, би му скратила на НАТО дел од своите многу специфични воени капацитети. Станува збор за единствената нуклеарна сила во Европската Унија, единствениот европски носач на авиони на нуклеарен погон, амфибиските бродови од класата „Мистрал“, разузнавачките сателити ЦЕРЕС, како и моќната морнарица.
Според проценката на францускиот генерал Мишел Јаковлеф, француската морнарица може истовремено да распореди околу 65 проценти од својата флота.
Франција, исто така, учествува во финансирањето на НАТО со околу десет проценти од неговиот годишен оперативен буџет, кој изнесува 5,3 милијарди евра. Затоа, нејзиното повлекување од воените структури би имало и финансиски последици за Алијансата.
За Франција, политичката цена исто така би била голема. Иако и понатаму би останала членка на политичките тела на НАТО и би го задржала правото да учествува во одлуки како што е активирањето на членот 5, таа би изгубила голем дел од влијанието врз военото планирање.
Бројни воени одлуки однапред се обликуваат во рамките на воените структури на НАТО, па Париз во многу случаи би можел само да ги прифати или да ги одбие веќе подготвените предлози.
Франција би изгубила и некои важни командни позиции во рамките на Алијансата, а евентуалниот прекин на размената на разузнавачки информации би можел да ѝ го отежни и сопствениот пристап до информации за безбедносните закани во Европа.
Промената на односот на силите би била видлива и во самата Европа. Доколку Франција се оддалечи од НАТО, а САД истовремено продолжат да го намалуваат своето присуство на континентот, поголема одговорност би паднала врз Германија и Полска.
„Ако излезете, губите сè“, предупреди еден дипломат на НАТО, оценувајќи дека во такво сценарио Германија би морала дополнително да преземе водечка улога во европската одбрана.
Според интерно истражување на НАТО спроведено оваа пролет, околу 54 проценти од Французите изјавиле дека би гласале за останување на земјата во Алијансата. Тоа е втор најнизок резултат меѓу 32-те членки на НАТО, веднаш по Црна Гора. Сепак, тоа исто така значи дека мнозинството Французи засега не го поддржуваат излегувањето од Алијансата.
Во Брисел затоа се обидуваат да размислуваат неколку чекори однапред. Поранешниот портпарол на НАТО, Џејми Шеј, смета дека Алијансата уште сега треба неформално да разговара со политичари од Националниот собир и партијата Непокорена Франција и да им укаже на последиците од оддалечувањето од НАТО.
Како можен потег се споменува и доделување дополнителни командни позиции на Франција, со цел да се нагласи нејзината важност за одбраната на Европа.
Француските претседателски избори ќе се одржат за осум месеци, а нивниот исход сè уште е целосно неизвесен. Но, она што до неодамна изгледаше како далечна можност – една од клучните европски сили сериозно да го преиспита својот однос кон НАТО – сега стана реална причина за загриженост во рамките на Алијансата.
„Ќе преживееме“, изјави еден дипломат на НАТО, „но ќе биде многу, многу опасно“.
