Европските брегови ова лето се соочуваат со глетки кои некогаш беа покарактеристични за значително потоплите мориња.
Додека температурите на морето достигнуваат исклучително високи вредности, на плажите се појавуваат сè поголеми количества медузи, но и португалски галии – необични, отровни организми чии пипала можат да достигнат должина и до 30 метри.
Нивните проѕирни сини, виолетови или розови меури потсетуваат на едрата на старите португалски воени бродови, по што и го добиле името. Меѓутоа, под површината на морето се кријат долги пипала со жарни клетки, кои можат да предизвикаат исклучително болен убод. Властите долж Бискајскиот Залив во последните неколку недели предупредуваат на сè почестата појава на португалски галии на плажите, кои за време на топлотните бранови се преполни со туристи и локални жители.
Размерите на овогодишната појава можеби најдобро се гледаат во Франција, каде што проблемот не останал ограничен само на капачите. Еден нуклеарен реактор на ЕДФ на северот од земјата останал вон функција откако „масовното пристигнување“ на медузи ги затнало пумпите на системот за ладење. Сличен инцидент се случил и минатата година.
Како што пишува „Фајненшл тајмс“, овогодишната појава на голем број медузи и сродни организми се совпаѓа со историскиот морски топлотен бран во Европа, поради што научниците сè поинтензивно истражуваат во колкава мера затоплувањето на океаните придонесува за нивното ширење.
Научниците собрани околу проектот „World Weather Attribution“ заклучиле дека толку високите температури на европските мориња би биле практично невозможни без глобалното затоплување. Нивните модели покажуваат дека климатските промени предизвикани од согорувањето фосилни горива во текот на изминатиот месец ја зголемиле температурата на Средоземното Море за околу два Целзиусови степени.
Во областа на Бискајскиот Залив и Пиринејскиот Полуостров, влијанието е проценето на 1,4 степени, додека во областа на Ирското Море и Ла Манш изнесувало околу 1,3 степени.
Морскиот еколог Џон Бруно од Универзитетот на Северна Каролина во Чапел Хил, кој учествувал во истражувањето, предупредил дека екстремните температури на морето можат да доведат до масовно угинување на риби, птици и морски цицачи.
За време на одредени морски топлотни бранови, нивната популација може нагло да се зголеми токму во моментот кога другите видови почнуваат да исчезнуваат. Овие организми подобро ги поднесуваат и намалените количества кислород и хранливи материи поврзани со затоплувањето на морето, а им годи и прекумерниот излов на нивните природни предатори.
Загриженоста поради нивното ширење не е нова. Во минатогодишен научен труд за сè поголемата доминација на медузите беше предупредено дека нивното размножување, додека истовремено исчезнуваат други морски видови, станува сè поголем проблем за научниците.
Алберт Калбет од Институтот за морски науки во Барселона го навел примерот со медузата позната како виолетова медуза или „mauve stinger“. Некогаш нејзината масовна појава во Средоземното Море била забележувана приближно еднаш на 12 години, додека денес се појавува речиси секоја година.
Сепак, научниците предупредуваат дека врската меѓу затоплувањето на морето и медузите не е толку едноставна. Сè уште нема доволно прецизни податоци за големината на нивните популации на отворено море, па истражувачите често се потпираат на пријави од граѓаните и на набљудувањата на спасувачите на плажите.
Некои видови подобро се развиваат токму во постудените води, а се случува зголемен број медузи покрај брегот да се појави и неколку месеци по завршувањето на топлотниот бран.
Сепак, Средоземното Море е меѓу европските подрачја кои се особено силно погодени од климатските промени. Според „World Weather Attribution“, тоа се загрева приближно двојно побрзо од светскиот просек.
Во околината на Марсеј оваа година, интересно, биле забележани релативно малку медузи. Професорката Делфин Тибо од Универзитетот Екс-Марсеј смета дека причината би можела да биде во промените на северозападниот ветер мистрал.
Сепак, тоа не значи дека ги нема во голем број малку подалеку од брегот. Тибо објаснила дека меѓу климатските промени и појавата на медузи нема многу едноставни и директни врски, но постои цела низа индиректни, пред сè преку промените на температурата на морето и морските струи.
Научниците во францускиот Аркашон затоа истражуваат дали промените на ветерот, морските струи и температурата на океанот, поврзани со климатските промени, можат да го објаснат зголемувањето на популациите што го забележуваат во последните години.
Елвир Антајан од францускиот океанографски институт „Ifremer“ рекла дека португалските галии долж францускиот атлантски брег некогаш се појавувале приближно на секои седум или осум години. Сега се забележуваат речиси секоја година.
„Ги гледаме сè повеќе и повеќе. Малку сме збунети“, изјавила таа.
Во текот на последните две години се појавуваат и големи количества помали примероци, за кои се претпоставува дека се млади португалски галии. Една од можностите што ја разгледуваат научниците е дека потоплите води на северниот Атлантик и Бискајскиот Залив им овозможуваат полесно да се размножуваат во тие подрачја.
Опасноста за капачите притоа не е само теоретска. Властите во Аркашон овој месец привремено забраниле капење на главната градска плажа токму поради португалските галии. На францускиот баскиски брег за само две недели биле регистрирани повеќе од 1.000 убоди.
Предупредувања биле издадени и во шпанскиот Сан Себастијан и во францускиот регион Пиренеи-Атлантик, а на одредени плажи биле поставени специјални бели знамиња со виолетови симболи, со кои капачите се предупредуваат на опасноста.
Убодот од португалска галија најчесто не е смртоносен, но според Антајан, околу десет проценти од лицата кои биле избодени имаат потреба од болничко лекување.
Меѓу случаите забележани ова лето била и млада жена на која по контактот ѝ останале лузни на лицето, додека еден искусен спасувач неговите колеги морале да го извлечат од морето откако за време на утринското пливање наишол на португалска галија.
Иако по изглед потсетува на медуза, португалската галија всушност не е еден организам. Таа се состои од колонија меѓусебно поврзани специјализирани единки кои заедно пловат, ловат плен и се размножуваат.
Тие можат да патуваат во групи кои бројат и повеќе од илјада примероци. Во последните години биле забележани и далеку на северот на Обединетото Кралство, сè до Камбрија.
Ниту Јадранот во последните лета не е без необични глетки. Капачите сè почесто пријавуваат големи насобирања на различни желатинозни морски организми, иако не секогаш станува збор за медузи.
