Стивен Хокинг е запаметен како еден од најпознатите физичари и космолози на модерното време, но во последните години од својот живот сè повеќе зборуваше за иднината на човештвото. Научникот, кој со децении го проучувал универзумот, отворено предупредувал на сценарија кои, според него, би можеле сериозно да ја загрозат човечката цивилизација.
Меѓу нив, особено се издвојуваа четири закани - нуклеарна војна, генетски модифицирани патогени, климатски промени и неконтролиран развој на вештачката интелигенција.
Денес, години по неговата смрт, некои од овие предупредувања звучат порелевантни од кога било.
Лекарите му дале две години живот
Хокинг е роден на 8 јануари 1942 година во Оксфорд, точно 300 години по смртта на Галилео Галилеј. Починал на 14 март 2018 година, на роденденот на Алберт Ајнштајн, на 76-годишна возраст.
Неговиот живот бил обележан со болест која му била дијагностицирана кога бил многу млад. На само 21 година, му била дијагностицирана амиотрофична латерална склероза (АЛС), а лекарите во тоа време процениле дека ќе има уште само неколку години живот.
Се случило сосема спротивното. Хокинг живеел со болеста со децении, изградил исклучителна научна кариера и станал еден од најпрепознатливите научници во светот. Неговото истражување за црните дупки дало револуционерни резултати. Тој е особено познат по теоретското откритие дека црните дупки можат да емитуваат зрачење поради квантни ефекти, кое подоцна било наречено Хокингово зрачење.
Предупредувал за климатските промени
Едно од неговите најчести предупредувања се однесувало на глобалното затоплување. Хокинг верувал дека неконтролираните климатски промени можат да имаат катастрофални последици за Земјата и човечката цивилизација.
Тој предупредил на можноста за достигнување пресвртни точки над кои климатските промени ќе бидат исклучително тешки за запирање.
Години по неговата смрт, светот се соочува со рекордни температури, топлотни бранови, пожари, суши и други екстремни временски настани. Ова не значи дека некое прецизно „пророчко сценарио“ на Хокинг се остварило, но проблемот за кој тој предупредил е многу реален денес.
Тој бил особено загрижен за вештачката интелигенција
Второто предупредување од Хокинг, кое доби сосема нова тежина во последните години, се однесува на вештачката интелигенција.
Хокинг не тврдеше дека самата технологија е нужно лоша. Напротив, тој веруваше дека нејзиниот развој може да донесе огромни придобивки за човештвото. Тој го гледаше проблемот во можноста за создавање системи што еден ден ќе ја надминат човечката интелигенција и чии цели луѓето повеќе не можат ефикасно да ги контролираат.
Вештачката интелигенција веќе стана дел од секојдневниот живот на милиони луѓе, а нејзиниот брз развој отвори дискусии за безбедноста, контролата, пазарот на трудот и правилата за нејзина употреба. Сепак, и тука не е точно да се тврди дека најмрачното предупредување на Хокинг веќе се „остварило“. Технолошкиот развој ги направи прашањата што ги постави многу поконкретни.
Тој исто така се плашел од нуклеарна војна и модифицирани вируси
Неговиот список на потенцијални катастрофи вклучувал нуклеарна војна. Хокинг верувал дека човештвото има технологија да предизвика катастрофална штета на себе и предупредил дека човечката агресија во комбинација со модерното оружје претставува сериозен ризик.
Тој исто така зборувал за опасноста од биолошки закани, вклучувајќи ги и генетски модифицираните вируси.
Развојот на науката му овозможува на човекот да интервенира во биологијата на начини што биле незамисливи за претходните генерации, а Хокинг се плашел дека таквите можности би можеле да бидат злоупотребени.
Тој го гледал спасението надвор од Земјата
И покрај предупредувањата, погледот на Хокинг кон иднината не бил исклучиво песимистички.
Тој верувал во науката, човечката љубопитност и истражувањето на вселената. Тој верувал дека човештвото не треба да остане цивилизација врзана исклучиво за една планета на долг рок.
Затоа тој се залагал за истражување на вселената и евентуално создавање човечки населби надвор од Земјата. За него, проширувањето на други планети не било само исполнување на научнофантастични соништа, туку еден вид гаранција за опстанокот на човечкиот вид.
Неговите зборови денес звучат поинаку
Хокинг не беше пророк и неговите предупредувања не треба да се претставуваат како прецизни предвидувања за иднината. Тие беа проценка на ризикот од страна на научник кој веруваше дека технолошкиот напредок истовремено му дава на човештвото неверојатни можности и средства да го загрози сопствениот опстанок.
Климатските промени сега се реалност, а вештачката интелигенција се развива со брзина што изгледаше незамислива пред само десет години. Нуклеарното оружје и биолошките ризици исто така не исчезнаа.
