Кога се зборува за тогашната индустрија, најчесто се споменуваат големи системи како „Energoinvest“, „Končar“, „Iskra“, „Zastava“ и „Gorenje“. 

Зад нив, сепак, стоеја конкретни производи кои станаа дел од секојдневниот живот, но и сериозен извозен адут, пренесува „Kamatica“.

Еве девет производи со ознаката „Made in Yugoslavia“ кои одбележаа едно време.

1. „Yugo“ – автомобилот кој стигна до САД

Малиот автомобил од Крагуевац почна да се произведува во почетокот на осумдесеттите години, а веќе во 1985 година стигна и на американскиот пазар. Првата пратка од 220 автомобили го напушти Крагуевац во јули истата година. „Yugo“ им беше понуден на Американците како исклучително евтин автомобил, но проектот заврши со гаснењето на производството во „Zastava“ во 2008 година.

2. „Tomos APN“ – мопедот што го освои Западот

Компанијата од Копер произведе повеќе од 2,5 милиони мотоцикли и мопеди. Извезуваше во Скандинавија, а особено важен пазар беше Холандија, каде што имаше и сопствена фабрика. „APN“, „Automatic“ и „Colibri“ станаа синоним за едноставен и издржлив мопед.

3. „TAM“ – камионите од Марибор стигнаа до Африка и САД

„TAM“ беше еден од најголемите производители на камиони и автобуси во Југославија. Неговите возила се извезуваа во Египет, Конго, Гана, Замбија, Индонезија, Колумбија, Либија, Саудиска Арабија, па дури и во Соединетите Американски Држави.

4. „IMT“ 533 и 539 – тракторите кои станаа дел од селото

IMT произведуваше трактори кои беа ценети поради едноставното одржување и достапните резервни делови. Моделите 533 и 539 станаа легендарни, а се извезуваа и во Африка и Азија. Оригиналното производство заврши во 2015 година.

5. „Prva Petoletka“ – хидраулика за светот

„Petoletka“ од Трстеник имаше речиси 20.000 вработени и извезуваше производи во повеќе од 30 земји. Нејзините хидраулични и пневматски системи се користеа од индустријата и енергетиката до воената техника и воздухопловството, а компанијата соработуваше и со големи светски производители.

6. „Digitron DB800“ – технолошко чудо од Бује

Во 1971 година во Бује беше произведен „Digitron DB800“, еден од првите европски џебни калкулатори. Во време кога електронските калкулатори претставуваа врвна технологија, СФРЈ имаше сопствен производ кој денес е колекционерски предмет, а стигна и на пазарите во Европа и тогашниот СССР.

7. „EI Niš“ – телевизори и електроника

„EI Niš“ беше огромен систем со околу 28.000 вработени. Во Ниш во 1958 година беше произведен првиот телевизор во Југославија, а една година подоцна започна сериското производство. Подоцна пристигнаа и телевизори во боја, радиоапарати, компјутери и друга електроника кои го најдоа својот пат до земјите во странство.

8. „TAS Golf“ – „народниот автомобил“ од Сараево

Првите автомобили „Volkswagen Golf“ почнаа да се склопуваат во „TAS“ во Вогошќа во 1976 година. Од Сараево на европскиот пазар се извезуваа и „Golf“ и „Caddy“, сè додека војната во 1992 година не го прекина производството.

9. Jugoplastika – од обувки до играчки

„Jugoplastika“ од Сплит произведуваше обувки, играчки, амбалажа и бројни производи од пластика. Нејзините производи беа дел од секојдневниот живот на милиони луѓе, а дел од производството се извезуваше и на странските пазари.

Што остана?

Југословенската индустрија не беше затворена за светот. Компаниите користеа странски лиценци, соработуваа со големи производители, развиваа сопствени решенија и се обидуваа да освојат странски пазари.

Распадот на земјата навистина беше голем удар, но тие не исчезнаа само поради тоа. Се променија технологијата, конкуренцијата, пазарите и начинот на производство. Многу фабрики не успеаја да се приспособат, додека други беа приватизирани, поделени или затворени.

Сепак, кога денес ќе се појави стариот натпис „Made in Yugoslavia“, тој не буди само носталгија. Потсетува и на времето кога од фабриките во Крагуевац, Марибор, Копер, Трстеник, Ниш, Сараево и Сплит производите заминуваа ширум светот.