Терминот „асептичен менингитис“ се однесува на воспаление на мозочните обвивки, заштитните мембрани на мозокот и ’рбетниот мозок, при кое со рутинските лабораториски тестови не се откриваат бактерии. Иако често погрешно се поистоветува исклучиво со вирусна инфекција, овој термин има многу пошироко значење. Вирусите, особено ентеровирусите, навистина се најчестите причинители, но на листата на можни предизвикувачи се наоѓаат и други, неинфективни фактори.

Болеста во повеќето случаи има благ тек и се повлекува со супортивна терапија, но некои форми можат да бидат тешки, па дури и опасни по живот. Затоа е клучно навреме да се постави дијагноза и да се исклучи поопасната, бактериска форма на менингитис.

Сè започнува со вирусите

Главните причинители на асептичниот менингитис се вирусите, меѓу кои доминираат ентеровирусите, како што се коксаки и ехо вирусите, чија активност е најизразена во текот на летото и раната есен.

Покрај нив, воспалението може да биде предизвикано и од херпес вирусите, вклучувајќи ги херпес симплекс и варичела-зостер вирусот, кој предизвикува овчи сипаници. Пред воведувањето на вакцината, вирусот на заушки бил еден од почестите причинители. Поретки причинители се арбовирусите што ги пренесуваат комарци и крлежи, како и ХИВ, при што менингитисот може да се појави во раната фаза на инфекцијата.

Поради сезонската и географската распространетост на одредени вируси, епидемиолошките податоци можат да им помогнат на лекарите да се посомневаат на одреден причинител.

Асептичниот менингитис може да биде и последица на системски автоимуни заболувања, како што се системски еритематозен лупус и ревматоиден артритис, при кои имунолошкиот систем ги напаѓа сопствените ткива.

Покрај вирусите, асептичниот менингитис може да биде предизвикан и од неинфективни фактори. Еден од нив е менингитисот предизвикан од лекови, кој се јавува како реакција на преосетливост на одредени антибиотици, нестероидни антиинфламаторни лекови или интравенски имуноглобулини.

Во најтешките случаи, причината може да биде ширење на малигните клетки во централниот нервен систем, на пример кај леукемија или рак на дојка и белите дробови, што се нарекува малиген менингитис.

Силната главоболка како предупредување

Симптомите често се развиваат нагло и можат да наликуваат на грип, но трите класични знаци на менингитис се силна главоболка, покачена телесна температура и вкочанет врат или болка при обид главата да се наведне кон градите.

Често се јавуваат и преосетливост на светлина (фотофобија), мачнина, повраќање и општа слабост. Потешките невролошки симптоми, како што е конфузијата, се поретки, но претставуваат знак за тревога.

Посебна претпазливост е потребна кај бебињата, кај кои симптомите можат да бидат неспецифични – раздразливост, неутешно плачење, одбивање храна, изразена поспаност, а понекогаш и испакната фонтанела.

Бидејќи клиничката слика може да биде речиси иста како кај бактерискиот менингитис, кој може да биде опасен по живот, секое сомнение бара итна медицинска проценка.

Клучна дијагностичка метода е лумбалната пункција, односно анализа на ликворот, која покажува присуство на воспаление без докази за бактериска инфекција.

Лекувањето зависи од причината. Вирусните форми главно се лекуваат со супортивна терапија – одмор, лекови против болки и надоместување течности. Кај неинфективните форми важно е да се прекине употребата на лекот што ја предизвикал реакцијата или да се лекува основната болест.