Славина капе, ѕидот е излупен, шкафчето се расклатило, сијалицата во ходникот трепка. Порано, за вакви работи прво се бараше број од мајстор. Денес, сè почесто прво се отвора YouTube, се прашува комшија, се купува алат од најблиската железара и се почнува со онаа позната реченица: „Ај, ќе пробам сам“.
Не затоа што сите одеднаш станале вешти. Не затоа што секој сака да биде мајстор. Туку затоа што домашниот буџет веќе не трпи лесно ни најмали непланирани трошоци.
Фарбање една соба, промена на чешма, поправка на ролетна, монтажа на полица, лепење плочки, средување двор, поправка на стар мебел. Работи што до пред неколку години без многу размислување се плаќаа, сега се ставаат во категоријата „ќе видиме сами“. Домаќинствата се враќаат на „направи сам“ економија, каде што секој денар што може да се зачува дома станува важен.
„Не е дека не сакам да викнам мајстор, ама кога ќе ми каже цена само за рака, ми се стемнува. Материјалот посебно, работата посебно, превоз посебно. На крај, за една мала поправка излегува како половина сметка за струја“, вели жител на скопска населба, кој неодамна сам ја сменил чешмата во кујната.
Такви приказни има многу. Некој сам фарбал детска соба, иако првпат држел валјак. Некој поправал казанче со клип од интернет. Некој купил бушилица на рати, затоа што пресметал дека по две-три ситни поправки ќе му се исплати. Некој, пак, не успеал од прва. Купил погрешен дел, направил поголем проблем, па на крај сепак викнал мајстор. Ама и тоа станува дел од новата домашна математика.
Познавачите на потрошувачките навики велат дека ова не е само хоби-тренд, туку реакција на притиснати семејни буџети. Кога храната, горивото, сметките, лековите и школските трошоци го земаат поголемиот дел од приходите, домашните поправки се првите што се одложуваат или се преземаат во свои раце.
„Луѓето не се враќаат на ‘направи сам’ затоа што одеднаш имаат повеќе слободно време. Напротив, тие често работат повеќе, ама немаат простор за дополнителни трошоци. Затоа се обидуваат да заштедат таму каде што мислат дека можат“, оценуваат економски аналитичари.
Најмногу се штеди на работна рака. Материјал мора да се купи, боја мора да има, гумичка за славина мора да се најде, кабел мора да се замени. Но услугата е таа што сè почесто се прескокнува. Домаќините сами мерат, сечат, лепат, шмирглаат, стегаат шрафови. Понекогаш успешно. Понекогаш со нервоза.
Во продавниците за алат и материјали велат дека сè повеќе купувачи бараат основни работи за домашна употреба. Валјаци, четки, силикон, лепак, клучеви, шрафцигери, црева, приклучоци, рачни алати. Не се тоа големи мајсторски набавки, туку мали домашни пакети за преживување.
„Доаѓаат луѓе и директно кажуваат: ‘Не сум мајстор, кажи ми што ми треба’. Купуваат најосновно, прашуваат како се користи, бараат поевтина варијанта. Се гледа дека не прават реновирање од мерак, туку сакаат да поминат поевтино“, велат продавачи во железари.
Интернетот дополнително ја смени навиката. Денес речиси за секоја поправка има видео. Како се менува славина. Како се крпи дупка во ѕид. Како се поставува ламинат. Како се чисти клима. Како се менува сифон. Човек гледа, па паузира, па враќа назад, па пак гледа. И си вика: „Па не изгледа толку тешко“.
Ама токму тука е и ризикот. Не секоја работа е за домаќинска импровизација. Електрика, гас, сериозни водоводни интервенции, кровови, носечки ѕидови, сложени поправки на апарати. Таму грешката може да чини многу повеќе од мајсторот што првично изгледал скап.
„Едно е да офарбате ѕид или да смените рачка на врата. Друго е да чепкате електрична инсталација без знаење. Дел од домашните поправки се разумна заштеда, но дел можат да станат опасна авантура“, предупредуваат мајстори.
И самите мајстори се во чудна позиција. Од една страна, луѓето помалку ги викаат за ситни работи. Од друга страна, кога ќе ги повикаат, често проблемот веќе е влошен од неуспешен обид за домашна поправка. Тогаш работата е потешка, а цената повисока.
„Најчесто не доаѓаме на првиот дефект, туку после три обиди дома. Тогаш веќе нешто е скршено, навојот е уништен, делот не одговара, водата течела два дена. И човекот е лут, ама не на себе. На цената“, раскажуваат мајстори.
Оваа појава кажува и нешто друго. Дека луѓето почнуваат поинаку да гледаат на домот. Не како на простор во кој секоја поправка мора да ја реши некој друг, туку како на место каде што мора да се снаоѓаш. Малку со алат, малку со трпение, малку со помош од роднина или комшија.
Остатокот од текстот можете да го прочитате ТУКА.
