Токму Швајцарија има најмногу нуклеарни бункери по глава на жител во светот.

Станува збор за систем кој не настанал преку ноќ, ниту како реакција на еден конфликт, туку како резултат на децениско планирање за време на Студената војна. Денес, поголемиот дел од населението живее на само неколку минути од засолниште проектирано за заштита при нуклеарен или голем воен напад.

Стравовите од Студената војна

Иако Швајцарија останала неутрална, за време на Студената војна била опкружена со држави од НАТО и Варшавскиот пакт. Властите стравувале дека секој поголем европски конфликт би можел да се прелее преку границите на земјата, потсетува „The Guardian“, а дополнителна загриженост предизвикувале нуклеарните тестирања и растечките тензии во 1950-тите и 1960-тите години.

Како одговор на тоа, државата развила моќен систем на цивилна заштита. Идејата била едноставна: дури и ако не може да спречи нуклеарна војна, може да го заштити своето население. Засолништата отпорни на ударни бранови, радијација и радиоактивни врнежи станале клучен дел од националната безбедносна стратегија.

Закон што ја променил земјата

Клучна улога имал законот за цивилна заштита од 1963 година, со кој било одредено сите жители да имаат пристап до нуклеарно засолниште.

Новите куќи морале да имаат сопствен бункер или инвеститорите морале да уплаќаат средства во јавен фонд за изградба на заеднички засолништа. Така, со децении била создадена огромна мрежа на приватни и јавни бункери поврзани со бројот на жители.

Повеќе бункери отколку што се потребни

Швајцарија денес има повеќе од 370.000 бункери, со капацитет за околу девет милиони луѓе, иако земјата има околу 8,8 милиони жители. Тоа практично значи дека засолниште постои речиси за секој граѓанин.

Засолништата се разликуваат по големина — од помали простории во приватни куќи до големи заеднички бункери под училишта и јавни згради. Повеќето имаат дебели бетонски ѕидови, филтри за воздух, херметички врати и основна инфраструктура за преживување во вонредни ситуации.

Зошто бункерите никогаш не исчезнале

По распадот на Советскиот Сојуз, многу земји ги напуштиле засолништата од Студената војна, но Швајцарија продолжила да ги одржува. Властите тврделе дека заканите не исчезнале, туку само се промениле — од нуклеарни несреќи до тероризам и нови геополитички кризи.

Трошоците за одржување биле помали отколку повторно создавање на системот во случај на нова опасност, па мрежата на бункери останала активна и по 1990-тите.

Бункерите во секојдневниот живот

Повеќето швајцарски засолништа денес не се празни. Тие се користат како магацини, архиви, вински подруми или простории за итни резерви, но според правилата мора да останат функционални во случај на потреба.

Сопствениците се обврзани да ги одржуваат клучните системи како вентилацијата и безбедносните врати, а локалните власти редовно спроведуваат контроли и проверки на подготвеноста.

Нов интерес по војната во Украина

По руската инвазија врз Украина, интересот за бункерите повторно пораснал. Многу жители првпат по години провериле каде се наоѓа нивното доделено засолниште, додека швајцарските власти дополнително ги ревидирале плановите за цивилна заштита и снабдување во кризни ситуации.

Посебен швајцарски модел на одбрана

За разлика од многу европски држави кои главно се потпираат на евакуациски планови, Швајцарија со децении градела децентрализиран систем за заштита на населението.

Наместо големи национални засолништа, заштитата е распределена на илјадници помали локации низ целата земја, со што се намалува концентрацијата на луѓе на едно место и се овозможува побрз пристап во итни ситуации.

Швајцарската мрежа на бункери така останува еден од најнеобичните и најобемните системи на цивилна заштита во светот — инфраструктура изградена да трае со децении и да биде подготвена за најлошите сценарија.