Од 2002 година, откога се прават истражувања за пушење меѓу учениците, во 2024 година е забележан највисок процент на ученици кои пушат, најголем борј ученици и покрај тоа што се малелетни, кажале дека не им бил побаран документ за идентификација кога си купувале цигари и енормно расте бројот на ученици кои користат електронски цигари, покажа последното истражување на Институтот за јавно здравје за употребата на тутун и тутнски производи кај младите спореведено со поддршка од Светската здравствена организација како дел од глобално истражување за пушењето кај учениците од седмо, осмо и деветто одделение.
Истражувањето кај нас е спроведно во 75 училишта, а учествувале 4.706 ученика.
„Податоците од истаржувањето покажуваат дека 13,6 % од ученицит ена возраст од 13 до 15 години моментално користат некаков тутунски производ и тое е највисоката преваленца досега регистрирана во нашата држава. Вкупно 10% од нив користат електронски цигари што е повеќе од двојно зголемување во споредба со 2016 година. Дополнително загрижувачки се податоците дека дури 57% од младите биле изложени на тутунски чад во домот, додека 55,4 % биле изложени на чад во затворени јавни простории. Во однос на достапноста на тутунските производи ова истражување покажува дека 73,2 % од младите пушачи не биле спречени да купат цигари поради нивната возраст“, рече министерот за здравство Азир Алиу.
Резултатите од ова истражување министерот Алиу вели дека се основа на новиот предлог - Закон за забрана на пушењето чија цел е да се денормализира пушењето преку четири столба.
Првиот столб е целосна заштита од пасивно пушење, без чад и без аеросоли во затворени и работни простории. Заштитата важи и за аеросоли од електронските цигари чија безбедност при пасивна изложеност не е докажана.
Втор столб е намалувањето на привлечноста односно предлог – Законот забранува продажба на производи што содржат карактеристични ароми кои создаваат препознатлив вкус или сензорен ефект различен од природниот тутунски профил како што се овошни, слтки, ментол и други вкусови кои ја маскираат штетноста и го оследнуваат првото пробување. Тие ќе бидат забранети за продажба кај нас со предлог- Законот.
Третиот столб се однесува на ограничување на маркетингот и изложувањето. Министерот Алиу вели дека ќе се стави крај на таргетирањето на младите преку социјалните мрежи, преку инфлуенсери игри и други дигитални форми. Тутунските и никотинските производи повеќе нема да бидат јавно изложени туку во затворени ормари.
Четвртиот столб е ограничување на достапноста и засилена контрола на продажаба за малолетници.
Претставникот на Светската здравствена организација (СЗО), Али Аким, кажа дека глобално 14.000 деца на возраст од 13 – 15 години сега пушат тутун, а зависноста не треба да биде нешто со кое почнувате во адолесценцијата. Аким смета дека нашата земја мора да се повести посебно на тоа што тутунот е насекаде и е дозволен, што ќе се надмине со новиот предлог – Закон за забрана на пушењето.
„Законот ви дозволува да пушите ако сакате, само ве спречува да пушите онаму каде што може да им наштетите на други“, рече претставниот на СЗО, Аким.
Директорката на Институтот за јавно здравје (ИЈЗ), Марија Андоновска, вели дека истражувањето покажало три важни работи одноно дека никотинот кај младите останува значаен предизвик , дека зема се поголем замав и ја менува сликата на зависности кај адолесцентите и дека изложеноста на чад преку пасивно пушење, влијанието на маркетингот и достапноста на производите за малолетни лица се уште претставува сериозен системски предизвик кој треба да биде во државните приоритети за решавање.
