По четиринаесет години владеење на Српската напредна партија (СНС), преминувањето на власта во рацете на новата опозиција носи преструктурирање во одбранбениот сектор. Според воените аналитичари, влијанието на изборните резултати врз Војската на Србија се огледува во неколку клучни сегменти, почнувајќи од деполитизацијата и нејзината уставна улога, преку промената на стратегијата за финансирање и „шопингоманијата“ што ја започна Вучиќ, па сè до геополитичкото позиционирање.

Непосредно пред изборите, повеќе од 140 поранешни и сегашни високи офицери на Војската на Србија и МВР упатија јавен апел до колегите во безбедносниот сектор, потсетувајќи ги дека мора да останат верни исклучиво на Уставот и законите на Република Србија, а не на политичките партии. На истото повика и победничката Студентска листа, барајќи прекин на злоупотребата на вооружените сили.

Студентската листа, имено, во својата програма инсистира на итна деполитизација на сите државни институции. Со оглед на тоа што опозицијата со години ја критикуваше употребата на војската за хибридна војна против домашната јавност и за политичка пропаганда на досегашниот режим, се очекува построго одвојување на воениот врв од партиските влијанија. Изборните победници најавуваат и ревизија на воениот буџет.

Најголем увозник во регионот

Под власта на Вучиќ, Србија спроведуваше агресивна и масовна модернизација и купуваше оружје од сите страни на светот, од француски борбени авиони „Rafale“ до кинески противвоздушни системи, дронови и роботски кучиња. Според податоците на Стокхолмскиот меѓународен институт за истражување на мирот („SIPRI“), Србија во последните пет години увезла најмногу сложено вооружување во регионот.

Иако и другите држави во регионот ја зголемија воената потрошувачка, разликата во обемот на набавките останува голема. Нашите соседи моментално се наоѓаат на 37. место во светот според увозот на сложени системи за вооружување, пред некои членки на ЕУ во регионот, како Хрватска и Бугарија.

Според податоците на „SIPRI“, Србија во изминатите пет години увезла сложени системи за вооружување од 13 земји. Најголем снабдувач била Кина, првенствено благодарение на набавката на системи за противвоздушна одбрана со среден дострел, а најголемите донации пристигнале од Русија и Белорусија. Благодарение на значителното зголемување на воениот буџет, кој за 2026 година изнесува околу 2,37 милијарди евра, се реализираат и крупни договори со партнери од Франција, Израел и Чешка, со силно потпирање врз домашната наменска индустрија.

Новата власт, која во фокусот ги става борбата против корупцијата и транспарентноста во трошењето на буџетските пари, веројатно детално ќе ги преиспита сите тајни набавки на воена опрема. Исто така, Студентската листа најавува крај на проекти како таканаречената дигитална армија, со која се фалеше Вучиќ, и купувањето „супертајна“ опрема.

Според најавите на изборните победници, сите тие набавки ќе бидат подложени на цивилна контрола и ревизија од парламентарните комисии, со оглед на тоа што претходно предизвикуваа сомнежи за корупција и нетранспарентност.

Во текот на предизборните дебати беше задржан начелниот консензус за зачувување на воената неутралност на Србија. Меѓутоа, со доаѓањето на новата власт, која срамежливо најавува проевропски интеграции, се очекува редефинирање на односите со Москва и Пекинг. Тоа би можело да влијае врз идната логистика, одржувањето и набавката на воена опрема, бидејќи досега Србија силно се потпираше врз Русија и Кина.

Недостиг од автономија на командувањето

Покрај тоа, процесите како воведувањето задолжителен воен рок и неодамна распишаните големи конкурси за професионални војници во тенковските единици, кои траат до крајот на октомври годинава, ќе поминат низ своевиден филтер на идната влада. Притоа ќе мора да се проценат економската одржливост и реалните одбранбени потреби на земјата. Аналитичарите предупредуваат на недостиг од пари за редовна логистика, реновирање на касарните и спроведување на најавениот модел на задолжителен воен рок.

Важно е да се истакне дека безбедносниот и репресивниот апарат во Србија, вклучувајќи ги војската, жандармеријата и специјалните сили, е многу хомоген и дека не дошло до пукнатини или преминување на дел од системот на страната на опозицијата, како во 2000 година. Според процените и извештаите од теренот, делови од Војската на Србија на самиот ден на изборите и непосредно по нив биле држени во зголемен степен на борбена готовност поради напнатата политичка атмосфера и масовните протести.

Освен тоа, со претходните измени на Законот за војската, врховната команда на Војската на Србија и непосредните надлежности дополнително се централизирани кај претседателот и политичкиот врв. Тоа ја намалува автономијата на Генералштабот и ја претвора војската во директен инструмент на извршната власт.

Иако промената на власта по изборите создаде краткотрајни безбедносни тензии на улиците на Белград и бараше засилено присуство на жандармеријата, признавањето на изборниот пораз од Вучиќ го отвора патот кон стабилизација, во која Војската на Србија од партиски адут би морала да премине во систем на целосна професионализација и демократска контрола. Сепак, со оглед на досегашните искуства, се чини дека ќе продолжи да служи како лост за внатрешна хомогенизација и надворешно балансирање, следејќи го продолжувањето на острата реторика во регионот и паралелната трка во вооружување со соседните земји.