Движењето што произлезе од протестите по смртта на 16 лица при уривањето на настрешница во Нови Сад, сега победи на избори. Сепак, промената на власта во Србија сè уште не се случила.

„Студентската листа“ не е составена само од студенти; во неа имаше и професори, лекари и други кандидати, а ја предводеше Илија Срдановиќ, кардиолог од Нови Сад. Што ги очекува победниците и како тие ја замислуваат новата Србија?

Основата на нивната платформа се нарекува „Студентски план“. Тој се состои од 11 точки, поделени во три дела: „Србија или мафијата“, „Знаењето е моќ“ и „Србија расте со нас“.

Првиот дел се однесува на институциите и корупцијата, додека останатите делови се фокусираат на образованието, економијата и секојдневните проблеми со кои се соочуваат граѓаните.

Закон за потекло на имотот и лустрација

„Студентската листа“ предложи формирање на специјализирана полициско-обвинителска единица за истражување на корупцијата и изведување на одговорните пред лицето на правдата, ослободена од политички притисоци. Тие, исто така, се заложија за надзор над работата на полицијата, судовите и обвинителството, како и за воведување законска регулатива за потеклото на имотот, што би овозможило одземање на имотот стекнат на незаконски начин.

Нивната платформа предвидува и лустрација на јавните функционери. Ова опфаќа проверка на имотот на функционерите и преиспитување на нивното минато однесување. Според овој план, одговорност би сноселе оние што ги злоупотребиле своите позиции, биле вмешани во корупција или ги прекршиле човековите права, Уставот или законите.

Тие бараат јавно објавување на договорите и тендерите, како и ревизија на проектите финансирани од државата – особено оние што немале транспарентност или биле прескапо платени. Што се однесува до медиумите, тие предлагаат деполитизација на регулаторното тело и на јавниот сервис РТС. Планот, исто така, вклучува испитување на одговорноста на новинарите и уредувачките колегиуми на телевизиите, како и одземање и прераспределба на националните фреквенции за емитување.

Во програмата не е прецизирано кој би ги спроведувал овие проверки, ниту пак се наведени критериумите што би се користеле за одземање на фреквенциите.

Работни места, училишта, домување и здравство

Во јавниот сектор, тие имаат за цел да стават крај на вработувањата по политичка линија и да обезбедат директорите да се избираат преку јавни конкурси. Што се однесува до училиштата, тие ветуваат бесплатни учебници за сите ученици во основните и средните училишта, модернизација на наставните методи и поголем пристап до воннаставни активности.

Во однос на економијата, тие најавуваат поддршка за домашните претприемачи, земјоделците и стартап компаниите. Предлагаат ограничување на времетраењето на договорите за вработување на определено време на 12 месеци, по што работниците би добиле договори на неопределено време.

Програмата исто така ветува разбивање на монополите што ги држат увозните лобија и обезбедување на прехранбена сигурност. Тие наведуваат дека земјоделското земјиште и водните ресурси треба да се прогласат за заштитени национални добра.

За младите парови и работниците во дефицитарни професии, планираат да понудат подостапни опции за изнајмување и купување дом. Исто така, ветуваат пониски цени на лековите, реновирање на руралните здравствени амбуланти и вработување млади лекари и медицински техничари. За овие мерки не беа наведени временски рамки ниту проценки за трошоците.

„Проширување на добрососедските односи“

Пред изборите, Срдановиќ изјави дека администрацијата на Александар Вучиќ придонесува за влошување на односите на Србија со Хрватска и другите соседни земји. Тој ги отфрли тврдењата дека Хрватска стои зад студентското движење, нагласувајќи дека хрватската држава нема никаква врска со „Студентската листа“.

Што се однесува до односите со соседите, тој најави проширување на добрососедските врски, со порака дека интересите на граѓаните на Србија ќе бидат на прво место.

Односи со ЕУ и големите сили

Листата има за цел да ги продлабочи постојните стратешки партнерства со земјите-членки на ЕУ – како што се Грција, Италија, Унгарија и Франција – и да развие слична билатерална соработка со други европски нации.

Таа се залага за напредок во преговарачките поглавја што се однесуваат на правосудството и основните права; сепак, во програмата експлицитно не се наведува дека членството во ЕУ е цел.

Илија Срдановиќ претходно изјави дека одлуката за членството на Србија во ЕУ би се донела преку референдум, по јавна дебата и завршување на преговарачките поглавја.

Листата предлага развој на сеопфатно стратешко партнерство со Кина, како и зајакнување на односите со Соединетите Држави, засновано на заеднички интереси и поголема меѓусебна доверба.

Поддржува одржување на традиционалното партнерство со Русија и, начелно, се противи на воведувањето санкции. Истовремено, потврдува дека територијалниот интегритет на сите држави, вклучително и Украина, мора да се почитува.

Програмата се залага за зачувување на воената неутралност на Србија како стратешка определба.

Мирно решение за Косово преку дијалог

Срдановиќ изјави дека ставот на листата е дефиниран со Уставот на Србија, според кој „Косово и Метохија се составен дел од земјата“. Во меморандум издаден од студентската група, тие наведоа дека трајното решение треба да се бара преку мирни средства и дијалог, во согласност со Уставот на Србија, Резолуцијата 1244 на Советот за безбедност на ОН и меѓународното право.

Тој исто така нагласи дека нема да ги напуштат Србите на Косово. Тој не одговори директно дали неговата листа ќе ги спроведе двата договори на Вучиќ со Косово – оној од 2023 година за прифаќање пасоши, дипломи и регистарски таблички, како и договорот од 2020 година за економска соработка.

Изборите им донесоа победа на студентите, но сега тие мора да ги претворат предизборните ветувања во одлуки.