Иво Андриќ е еден од најзначајните писатели од овие простори, чие творештво одамна ги надминало границите на јазикот и земјата во која настанало. Неговите раскази и романи, проткаени со историја, човечки судбини и тивки, длабоки размислувања за човекот, го направиле писател што се чита и се разбира во различни времиња и култури.

Истовремено, нашиот писател е единствениот од овие простори што ја освоил Нобеловата награда, а малкумина знаат како го потрошил огромниот добиен паричен износ.

Како се доделува Нобеловата награда?

Нобеловата награда не се освојува со пријавување, туку кандидатите се предлагаат, а потоа минуваат низ внимателен процес на избор. За книжевност, кандидатите ги предлагаат квалификувани поединци и институции, додека конечната одлука ја носи Шведската академија. Добитникот се прогласува секоја година во октомври, а наградата традиционално се врачува на 10 декември, на денот на смртта на Алфред Нобел.

Како Иво Андриќ ја освоил Нобеловата награда?

Андриќ ја добил Нобеловата награда за книжевност во 1961 година, кога Шведската академија одлучила дека неговото книжевно творештво го заслужува ова најпрестижно признание. Во образложението особено била истакната неговата „епска сила“ со која ги обликувал темите и ги прикажал човечките судбини поврзани со историјата на својата земја, а наградата не ја добил, како што се мисли, за романот „Мостот на Дрина“, туку за целокупното творештво.

Колку пари добил Иво Андриќ и како ги потрошил?

Иво Андриќ како награда добил и 250.232 шведски круни, што, кога ќе се пресмета во домашната валута, изнесува околу 32 милиони тогашни југословенски динари.

Но, интересно е и тоа што парите од наградата не ги задржал за себе. Познат како исклучително скромен човек, Андриќ половина од паричниот износ подарил за обнова и развој на народните библиотеки во Босна и Херцеговина, сакајќи писменоста и културата да стигнат до секое дете и секоја мала средина.

Другата половина ја донирал подоцна, во согласност со својата филозофија дека „човекот се збогатува дури кога ќе му помогне на друг“.

Платил само една кисела вода

По Нобеловата награда, голем број културни и јавни работници, пријатели и новинари дошле кај Андриќ да му честитаат. Потоа сите заедно отишле во ресторан да ја прослават наградата. Откако се послужиле со разни пијалаци и мезе, келнерот на крајот му пришол на Андриќ за да наплати, а Андриќ рекол:

„Јас имав една кисела вода.“

Сите присутни останале во шок, а сметката на крајот морале меѓусебно да ја поделат останатите гости и пријатели што дошле да го прослават неговиот успех.

Андриќ бил скржавец или …?

Оваа анегдота не е осамен случај; во белградските кругови со децении се прераскажувале приказни за односот на Андриќ кон парите.

Прочуениот писател пораснал во тешка сиромаштија, а подоцна преживеал две светски војни. Неговите современици истакнувале дека неговата скржавост не била злонамерна, туку длабоко вкоренет страв од беспомошност и немаштија.

Бил познат по тоа што со години носел едно исто одело, педантно го четкал и внимавал на секој детаљ, а во кафеаните никогаш не оставал бакшиш поголем од ситните пари што би останале на тацната.

Сепак, иако бил крајно штедлив во секојдневниот живот, Андриќ бил исклучително великодушен кога станувало збор за повисоките касти и општото добро.

Дури и куќата што ја градела неговата сопруга ѝ ја подарил на нејзината сестра. Своевремено надалеку се зборувало и кога одбил стан.

„Во последно време ми нудат поголем стан или посебна куќичка, но тврдоглаво одбив. Реков: ’Подобро ми е овде, а тоа со посебната вила би било во согласност со онаа народната: Нова штала, а стара стока.‘“ Неговите најголеми вредности биле работата, достоинството и духовната чистота.