Пратеникот на Доналд Трамп за Источна Европа, Џон Коул, му предложи на американскиот претседател план за излез од ќор-сокакот во односите со Москва, кој потсетува на методите од Студената војна: Кремљ би ослободил дел од политичките затвореници, а САД за возврат би ги ублажиле економските санкции кон Русија.
Трамп даде зелено светло за иницијативата, која отвора пат за профитабилни зделки со руската нафта, минерали и суровини, а воедно му носи и хуманитарни поени во трката за Нобеловата награда за мир, пишува Сајмон Шустер за The Atlantic. Шустер, долгогодишен воен известувач и автор на книгата „The Showman“ за инвазијата врз Украина, открива дека администрацијата на Трамп веќе почна да го подготвува теренот за ваков договор.
Коул претходно ја испроба истата стратегија во Белорусија, каде што во преговорите со Александар Лукашенко успеа да издејствува ослободување на стотици затвореници во замена за ублажување на санкциите и договор за купување вештачки ѓубрива на база на калиум.
Трамп минатата недела објави дека Вашингтон преговара за огромен увоз на белоруски калиум, а Коул за авторот потврди дека во тие разговори директно е вклучена и Русија, бидејќи стоката мора да поминува преку нејзина територија.
„Сето тоа води кон мир. Колку повеќе има интеракција и размена – без разлика дали станува збор за економија или за затвореници – толку сме поблиску до мирот“, изјави Коул за The Atlantic.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски остро се спротивставува на ваквите планови и порача дека ќе се обиде да спречи какво било укинување на санкциите пред завршувањето на војната.
Во разговор со Шустер во Њујорк, Зеленски призна дека тоа е исклучително тешко бидејќи руската економија е околу десет пати поголема од украинската. Украинскиот лидер пред Генералното собрание на ОН повтори јасно барање:
„Кога преку трговија ѝ давате повеќе пари на Русија, на оваа војна ѝ давате повеќе време. Ограничете му ги парите и ќе ја ограничите и неговата војна.“
Американските преговарачи, и покрај тоа, ги туркаат таканаречените „договори за просперитет“. Зетот на Трамп, Џаред Кушнер, и милијардерот Стив Виткоф овој месец ги посетија Москва и Киев, убедувајќи ги двете страни дека повоените странски инвестиции ќе бидат најдобра гаранција за мирот.
Украинските преговарачи, пак, со голема недоверба гледаат на таквите идеи. Тие отворено му рекле на Шустер дека Американците наивно веруваат во моќта на бизнисот, мислејќи дека трговијата ќе ја одврати Москва од нови напади, додека Украинците ублажувањето на санкциите го гледаат исклучиво како прилив на свежи пари за руската армија.
Колку се ризични преговорите со Кремљ покажа и посетата на Кушнер и Виткоф на регионот на 5 септември. Путин на состанокот во Москва тврдеше дека наредил тридневен прекин на нападите врз Киев за американските пратеници безбедно да пристигнат.
Но, истото утро руски дрон го погоди аеродромот Бориспиљ кај Киев, токму на пистата каде што требаше да слетаат. По нападот Американците нагло ги променија плановите и во Украина пристигнаа со ноќен воз од Полска.
Иако Американците се обидуваат да договорат состаноци во Абу Даби и ограничен прекин на огнот со кој би се забраниле нападите врз енергетските објекти и трговските бродови во Црното Море, на теренот нема знаци на попуштање.
Два дена пред доаѓањето на американската делегација, руски дрон го погоди седиштето на украинската разузнавачка служба, а нападите врз Киев среде бел ден станаа секојдневие.
Украински функционери му рекле на авторот дека не очекуваат вистински мировни потези од Владимир Путин пред пролетта, бидејќи руската армија складира ракети за зимска офанзива.
Планот на Коул всушност настана напролет, на иницијатива на рускиот дисидент и нобеловец Дмитриј Муратов, долгогодишен уредник на згаснатиот весник „Новаја газета“.
Муратов во Вашингтон му предаде на Коул комеморативен медалјон што Роналд Реган му го подари на Михаил Горбачов, потсетувајќи го дека ослободувањето на дисидентите во времето на Студената војна често отвораше врата за преговори меѓу големите сили.
Муратов на пратеникот на Трамп му донесе списоци и фотографии од антивоени активисти, новинари и уметници кои во Русија служат повеќегодишни затворски казни само поради коментари на социјалните мрежи.
Белата куќа во меѓувреме го номинираше Коул за специјален претседателски пратеник за прашања поврзани со заложници, во ранг на амбасадор.
Неговата цел е да состави списоци на уапсени Американци и руски дисиденти кои би му ги понудил на Кремљ. За Путин, ослободувањето политички затвореници би било евтин начин да покаже наводна добра волја и да издејствува укинување на санкциите, додека истовремено би продолжил со воениот притисок врз Украина.
Таквата практика предизвикува сериозна загриженост кај европските дипломати и белоруската опозиција.
Лидерката на белоруските демократски сили Светлана Тихановскаја го предупреди Шустер дека размената на затвореници за укинување на санкциите всушност создава маѓепсан круг.
Иако Коул минатата година успеа од затвор да го ослободи токму нејзиниот сопруг, Тихановскаја истакнува дека режимите во Минск и Москва на тој начин добиваат награда за репресијата.
„Трговијата со луѓе за нив не чини ништо. Секогаш можат да уапсат нови луѓе, а Западот со укинувањето на санкциите го губи секое влијание“, нагласи таа.
Самиот Муратов и понатаму живее во Москва под постојан притисок на руските даночни и правосудни власти, свесен дека и самиот наскоро би можел да заврши зад решетки како нова монета за поткусурување со Вашингтон.
И покрај тоа, тој порачува дека вреди да се ризикува доколку планот од затвор ги извади невините луѓе кои со години лежат зад решетки поради спротивставување на војната.
