Дебатата ја поттикна нацрт-предлогот на германското Министерство за труд од 1 јули 2026 година, според кој од 1 јануари 2027 година пекарниците и слаткарниците во недела би можеле да работат до осум часа, а библиотеките до шест часа.

Германското здружение за трговија (ХДЕ) смета дека овој чекор не е доволен. Неговиот извршен директор Штефан Гент изјавил за „Билд“ дека се залагаат за отворање на продавниците со цел градските центри да останат „атрактивни и живи“, при што предлагаат од десет до дванаесет работни недели годишно на национално ниво.

Нилс Буш-Петерсен, директор на Трговското здружение Берлин-Бранденбург, отишол чекор понатаму, порачувајќи дека е време одлуката за работењето во недела да им се препушти на „трговците и купувачите“, притоа забележувајќи дека секој што во недела ќе продаде кошула во Германија, технички го прекршил законот – што, како што рекол, е „целосна глупост“ во ерата на интернетот.

Корист или не?

Економистите се поделени околу придобивките. Каи Худец од Институтот за истражување на трговијата (ИФХ) истакнал дека неделата веќе е најсилниот ден во неделата за повеќето онлајн-продавници, што укажува дека и физичките продавници би можеле да искористат сличен потенцијал.

Институтот ИФО во својата анализа заклучил дека не постои цврста економска основа за ограничување на работното време и дека либерализацијата би имала позитивни ефекти врз економијата, предлагајќи целосно укинување на ограничувањата во работните денови и препуштање на одлуката за работењето во недела на единиците на локалната самоуправа.

Но, професорот Михаел Оберфихтнер, кој го истражува пазарот на трудот, предупредил дека продавниците во руралните области би можеле да имаат тешкотии да најдат доволно персонал за неделните смени, додека отворањето уште еден ден за сопствениците би значело и дополнителни трошоци за енергија и работна сила.

Според проценките од трговскиот сектор, физичките продавници годишно губат околу 2,5 милијарди евра промет во корист на онлајн-платформите, а се проценува дека поради тоа веќе исчезнале околу 40.000 работни места во секторот.

Синдикатот „Вер.ди“ без компромис ја отфрла либерализацијата. Силке Цимер, членка на раководството на синдикатот задолжена за трговија, изјавила дека слободната недела за вработените во малопродажбата е единствениот предвидлив слободен ден во неделата за семејството, пријателите или волонтирањето и дека така мора да остане.

„Вер.ди“ најави дека, доколку биде потребно, правото на слободна недела ќе го брани пред Сојузниот уставен суд.

Надлежност на сојузните покраини

Спроведувањето на поширока либерализација, дури и кога би постоела политичка волја, би се судрило со самото уредување на германската држава.

Германија е федерација во која регулирањето на работното време на продавниците од 2006 година е исклучиво во надлежност на сојузните покраини – секоја од 16-те сојузни покраини има сопствен закон за работното време на продавниците, со различни максимални ограничувања за бројот на работни недели во текот на годината, поврзани со „посебен повод“, како што се саем или градска прослава.

Тоа значи дека сојузната влада не може еднострано да пропише општо работно време во недела за целата земја, дури и кога би сакала.

Таа може да ја менува само рамката и секторските исклучоци, како оние за пекарниците и библиотеките, додека вистинското отворање на продавниците би барало усогласено дејствување на владите и парламентите на 16-те сојузни покраини, од кои некои, како Баварија, традиционално задржуваат построги правила.

Дополнителна пречка претставуваат германските судови, кои систематски рестриктивно ги толкуваат постојните исклучоци – секогаш кога локалната власт ќе одобри работа во недела без доволно конкретна причина, судовите редовно ги поништуваат таквите одлуки по тужба на „Вер.ди“ или црковните здруженија, што создава постојана правна несигурност за трговците дури и во рамките на постојниот, ограничен систем.

Продавници без персонал

Поради тоа, пореалното сценарио не се состои од една голема реформа, туку од низа паралелни промени кои се разликуваат од една до друга сојузна покраина – некои покраини, како Баварија и Хесен, веќе подготвуваат сопствени законски измени со кои би се дозволила работа во недела на целосно автоматизирани продавници без персонал, додека на сојузно ниво засега би останала само ограничената секторска промена најавена за 2027 година.

Таквиот постепен и фрагментиран пристап ја прави вистинската, сеопфатна либерализација на работењето во недела политички и правно далечен исход, дури иако притисокот од трговското лоби продолжи да расте.

За потрошувачите, промената, секаде каде што ќе се случи, би значела поголема флексибилност при купувањето.

За вработените во малопродажбата ризикот е двоен: нови работни места и смени за оние што ги сакаат, но и губење на загарантираниот заеднички неработен ден, со опасност работењето во недела постепено од избор да се претвори во премолчена обврска.

Токму на тоа предупредуваат „Вер.ди“ и црквите, тврдејќи дека вистинското прашање не е дали некој сака да купува во недела, туку дали вработениот може да биде заштитен од притисокот да му го овозможи тоа.