Меѓу нив има и стотици деца, од кои некои тргнале на опасното патување без знаење на своите родители. Бројот на загинати при обидот за преминување се искачи на 27. Локални извори наведуваат дека многумина се удавиле, додека други загинале во стампедо, пренесе индекс.хр.

Шпанија испрати дополнителни полициски и воени сили во Сеута, а градот со околу 85.000 жители се соочува со преоптоварени прифатни центри и илјадници луѓе на улиците.

Премиерот Педро Санчез денеска пристигна во Сеута и најави отворање привремен центар за регистрација и тријажа на мигрантите, како и забрзано протерување на оние кои немаат право да останат во Шпанија.

Масовното преминување го поврза со неодамнешната пресуда на Врховниот суд за мигрантите кои се обидуваат по морски пат да влезат во Сеута и Мелиља, тврдејќи дека нејзиното погрешно толкување брзо се проширило преку криумчарските мрежи.

Што е Сеута?

Сеута во медиумите најчесто се опишува како шпанска енклава во Северна Африка. Тоа не е сосема погрешно, но географски попрецизен термин би бил шпанска ексклава и полуенклава.

Ексклава е дел од една држава што е одвоен од нејзината главна територија со територијата на друга држава или со море. Сеута ѝ припаѓа на Шпанија, но од шпанското копно ја одвојува Гибралтарскиот Теснец, па затоа претставува ексклава.

Вистинска енклава би била целосно опкружена со територијата на друга држава. Сеута од една страна граничи со Мароко, а од друга има излез на Средоземното Море. Затоа е попрецизно да се нарекува полуенклава, односно територија која по копно е опкружена со друга држава, но има излез на море.

Дали Сеута е дел од Европа и Европската Унија?

Географски не се наоѓа во Европа, туку во Африка. Политички и правно, Сеута е автономен шпански град и составен дел од Шпанија, а со тоа и од Европската Унија.

Во Сеута важат шпанските закони, еврото е официјална валута, а жителите учествуваат на шпанските и европските избори. Градот има околу 84.000 жители, меѓу кои има христијани, муслимани, Евреи и хиндуси.

Сеута е дел и од Шенген-зоната, иако за неа важат одредени посебни правила. Границата меѓу Сеута и Мароко е надворешна граница на Шенген, додека при патување од Сеута кон шпанското копно може да се спроведуваат дополнителни проверки.

Градот не е дел од царинската територија на Европската Унија, ниту таму се применува шпанскиот ДДВ. Наместо тоа, постои посебен локален даночен систем, поради што стоката што се движи меѓу Сеута и континентална Шпанија се третира поинаку од стоката што се движи во остатокот од земјата.

Зошто Сеута ѝ припаѓа на Шпанија?

Португалија ја освоила Сеута во 1415 година. Откако португалската и шпанската круна кон крајот на 16 век се нашле под ист владетел, Сеута останала поврзана со Шпанија. Португалија формално ја признала шпанската власт над градот со Лисабонскиот договор од 1668 година.

Во 1995 година Сеута добила статус на автономен град. Шпанија ја смета за составен дел од својата територија, исто како и секој друг град во државата.

Мароко, пак, полага право на Сеута и на Мелиља, која се наоѓа на околу 400 километри оддалеченост. Рабат ги смета за остатоци од европската колонијална власт на африканскиот континент. Шпанија ја отфрла таквата споредба и истакнува дека двата града со векови се дел од нејзината територија.

Зошто мигрантите се обидуваат да влезат токму во Сеута?

Сеута и Мелиља се единствените копнени граници на Европската Унија со Африка. Лицето кое ќе ја премине границата од Мароко во Сеута физички влегува на шпанска територија, а со тоа и во Европската Унија.

Поради тоа, двата града со години се крајна дестинација за мигранти од Мароко, од други земји во Северна Африка и од Субсахарска Африка. Некои прескокнуваат високи гранични огради, други се обидуваат да преминат криејќи се во возила, а многумина пливаат околу бранобраните што ги разделуваат шпанската и мароканската страна.

Влегувањето во Сеута не значи автоматски дека лицето може слободно да продолжи кон Мадрид, Барселона или остатокот од Европа. Мигрантите се регистрираат, а дел од нив се сместуваат во прифатни центри. Тие можат да побараат азил, да бидат префрлени на шпанското копно или да бидат вратени во земјата од која дошле, во зависност од нивниот статус и поединечната постапка.

Зошто сега одеднаш тргнале десетици илјади луѓе?

Засега не постои целосно објаснување. Шпанските власти и меѓународните агенции наведуваат дека сè уште не е јасно што предизвикало толку голем и координиран бран на преминувања.

Непосредната причина била ненадејното исчезнување или значително слабеење на контролата на мароканската граница. Снимките покажуваат дека илјадници луѓе речиси истовремено тргнале кон Сеута, движејќи се покрај брегот, пливајќи околу бранобраните или влегувајќи преку слабо надгледуваните делови од границата. Толкав број луѓе тешко би можел да ја премине границата за само неколку часа доколку мароканските сили ја контролирале на вообичаениот начин.

Сепак, не е потврдено дали Рабат намерно дозволил масовно преминување на границата за да изврши политички притисок врз Мадрид. Шпанија и Мароко се договорија за засилена соработка и побрзо враќање на лицата кои влегле без дозвола, но властите сè уште јавно не изнесоа конечен заклучок зошто граничната контрола попуштила.

Дали станува збор за политички судир меѓу Шпанија и Мароко?

Тоа е едно од главните сомневања, бидејќи Мароко и претходно ги користел миграциите како средство за политички притисок.

Во мај 2021 година, мароканските власти ја ублажија контролата на границата, по што во текот на два дена во Сеута влегоа околу 8.000 до 10.000 луѓе. Кризата избувна откако Шпанија му дозволи лекување на Брахим Гали, лидерот на движењето Полисарио, кое се бори за независност на Западна Сахара. Мароко ја смета Западна Сахара за своја територија.

Односите се смирија откако Мадрид во 2022 година го поддржа мароканскиот предлог за автономија на Западна Сахара. Затоа денешното масовно преминување повторно ги поттикна шпекулациите дека Рабат сака да испрати политичка порака до Мадрид, но засега нема јавно објавени цврсти докази за тоа.

Дел од аналитичарите масовното преминување го поврзуваат и со неодамнешната посета на шпанскиот премиер Педро Санчез на Алжир, главниот регионален ривал на Мароко. Сепак, засега не е потврдено дека токму таа посета ја предизвикала кризата.

Дали е важна пресудата на шпанскиот Врховен суд?

Можно е таа да придонела за зголемување на бројот на обиди за преминување.

Шпанскиот Врховен суд на почетокот на јули пресуди дека постапката за непосредно враќање на границата не може автоматски да се применува за луѓето кои во Сеута влегуваат пливајќи. Според пресудата, таквата постапка се однесува на лица кои ги преминале физичките гранични пречки, како што се оградите.

По пресудата, бројот на луѓе кои се обидувале да допливаат до Сеута значително се зголемил. Во неделата пред најновото масовно преминување, во градот пристигнале повеќе од илјада луѓе. Тоа можело да го прошири уверувањето дека влегувањето по морски пат е полесно и дека по пристигнувањето нема веднаш да следува враќање.

Сепак, самата пресуда не објаснува како десетици илјади луѓе речиси истовремено успеале да ја преминат границата без посериозен отпор од мароканските сили.

Дали тргнале поради шпанската политика кон мигрантите?

Шпанската десница тврди дека поблагата миграциска политика на Санчез создала дополнителен мотив за доаѓање. Владата во последните години им овозможуваше легализација на престојот на дел од странците кои подолго време живеат и работат во Шпанија без документи.

Но, таквите мерки не значат дека лице кое сега ќе влезе во Сеута автоматски ќе добие дозвола за престој, државјанство или право да замине на шпанското копно. Експертите предупредуваат дека политичката одлука за легализација на луѓето кои веќе живеат во Шпанија не може директно да се изедначи со дозвола за нови нелегални влегувања.

Поверојатно е дека се совпаднале повеќе фактори: гласини дека границата е отворена, информации што брзо се прошириле преку социјалните мрежи, пресудата со која се забранува непосредно враќање на мигрантите што пристигнуваат пливајќи, ослабената контрола од страна на Мароко, како и долгогодишната желба на многу млади Мароканци поради сиромаштијата и недостигот од перспектива да заминат во Европа.

Што се случува со луѓето кои пристигнале?

Сеута нема капацитет да прими десетици илјади луѓе. Бројот на пристигнати за само еден ден изнесувал речиси половина од вкупното население на градот.

Многумина спиеле во паркови, на улици и покрај плажите. Дел од нив доброволно почнале да се враќаат во Мароко бидејќи не можеле да најдат храна ниту сместување. Шпанската војска и полицијата ги насочувале кон граничниот премин и бранобранот преку кој се враќале.

Шпанија и Мароко најавија забрзување на враќањето на мигрантите. Сепак, секое лице има право да побара меѓународна заштита, а постапувањето со малолетниците е регулирано со посебни правила. Токму прифатните капацитети за деца без придружба биле преоптоварени и пред најновиот бран.

Дали влезот во Сеута значи и влез во остатокот од Европа?

Правно гледано, влезот во Сеута претставува влез на шпанска територија и во Европската Унија. Но тоа не значи дека лицето веднаш може да се качи на траект и да замине кон шпанското копно.

Патниците кои заминуваат од Сеута кон остатокот од Шпанија поминуваат дополнителни проверки. Мигрантите без документи најчесто остануваат во Сеута сè додека не се утврдат нивниот идентитет и правен статус.

Затоа тврдењето дека сите кои влегле во Сеута автоматски ќе продолжат кон Франција, Германија или други европски земји не е точно. Сепак, размерите на овој миграциски бран предизвикаа загриженост и во другите земји-членки на Европската Унија, па Франција најави засилени контроли на границата со Шпанија.

Фото: Анадолу, АП, Гардијан.