Повеќе од четири децении по влегувањето во Европската унија, Грција често се наведува како пример за земја која ги споила европските интеграции со силното зачувување на сопствениот национален идентитет. Додека во земјите кандидати повремено може да се слушне стравување дека членството во ЕУ значи откажување од јазикот, културата или традицијата, секојдневието во Грција покажува поинаква слика.

Од јазикот и писмото, преку културното наследство, до начинот на кој државата ја претставува својата историја, грчкиот идентитет останува силно присутен во јавниот простор, и покрај тоа што земјата е членка на Европската унија уште од 1981 година.

Европската унија не го одредува националниот идентитет

Една од најчестите заблуди во јавноста на државите кандидати е дека Европската унија подразбира културна или јазична униформност. Меѓутоа, европските договори токму спротивно ја дефинираат една од основните вредности на Унијата.

Членот 3 од Договорот за Европската унија наведува дека ЕУ „го почитува својата богата културна и јазична разновидност и обезбедува зачувување и развој на европското културно наследство“. Истовремено, членот 167 од Договорот за функционирањето на ЕУ предвидува дека Унијата во областа на културата има пред сè улога на поддршка на државите членки, додека одговорноста за зачувување на националната култура останува во нивни раце.

Со други зборови, Европската унија не пропишува како државата ќе го зачувува својот идентитет, туку им остава на членките самите да ја обликуваат културната политика.

Солун како пример за зачувување на идентитетот

Тоа јасно се гледа и во Солун, вториот најголем град во Грција.

Натписите на државните институции, музеите, јавните установи и спомениците речиси без исклучок се испишани на грчки јазик и со грчкиот алфабет. На туристичките локации често постои и превод на англиски јазик, но грчкиот останува примарен јазик на јавниот простор.

Истата практика е присутна и во музеите, каде поставките посветени на античка Грција, Византија и современата грчка држава се претставени првенствено на грчки јазик, со дополнителни преводи наменети за странските посетители.

Таквиот пристап покажува дека членството во Европската унија не го променило начинот на кој Грција ја претставува сопствената историја, култура и национално наследство.

Европски пари за зачувување на културното наследство

Парадоксално, токму Европската унија често финансиски го поддржува зачувувањето на националниот идентитет на државите членки.

Преку програми како „Креативна Европа“, Европскиот фонд за регионален развој и Кохезиониот фонд, во последните години е финансирана обновата на бројни грчки музеи, археолошки локалитети и културни споменици.

Меѓу проектите кои добиле европска поддршка се и обновата на византиските споменици во Солун, заштитата на археолошките наоѓалишта, дигитализацијата на музејските збирки и унапредувањето на културната инфраструктура. Еден од нив е и Древната Агора, чија реставрација, ископување и уредување е кофинансирано токму со средства од ЕУ.

На тој начин европските средства не го менуваат националниот идентитет на државите членки, туку придонесуваат за негово зачувување и претставување.

Од Белата кула до византиските цркви – европски пари за зачувување на грчкото наследство

Прошетката низ Солун покажува дека европските интеграции не го промениле начинот на кој Грција го негува сопствениот идентитет. Белата кула, Ротондата, црквата „Свети Димитриј“, Византискиот музеј и бројни други споменици го претставуваат јадрото на културниот идентитет на градот, а многу од нив биле обновени и конзервирани со поддршка на европските фондови.

Меѓу најзначајните проекти се реставрацијата на византиските споменици и унапредувањето на нивната заштита преку програми финансирани од европските фондови за регионален развој.

Солун денес има дури 15 ранохристијански и византиски споменици запишани на листата на светско наследство на УНЕСКО, поради што многумина го нарекуваат „отворен музеј на Византија“. Нивната заштита останува во надлежност на грчката држава, додека Европската унија преку различни програми финансиски ја поддржува нивната обнова, дигитализација и достапност за граѓаните и туристите.

Византискиот музеј во Солун, прогласен за Европски музеј на годината, е еден од примерите како националното културно наследство може истовремено да биде дел од европскиот културен простор, а притоа да не го изгуби својот автентичен карактер.

Дали членството го менува идентитетот?

Искуството на Грција покажува дека европските интеграции и зачувувањето на националниот идентитет не се спротивставени процеси.

Повеќе од четириесет години по влегувањето во Европската унија, грчкиот јазик остана единствен официјален јазик на државата, грчкиот алфабет секојдневно доминира во јавниот простор, националните празници и традицијата имаат централно место во општеството, додека културното наследство претставува една од најважните области во кои се вложуваат и национални и европски средства.

Токму затоа Грција претставува интересен пример за земјите од Западен Балкан кои се наоѓаат на европскиот пат. Наместо потиснување на националниот идентитет, членството во Европската унија покажа дека зачувувањето на јазикот, културата и историското наследство останува во надлежност на самите држави, додека европската рамка може да послужи како дополнителна поддршка за нивната заштита.

Европската унија ја чува културната разновидност, не ја брише

Европската унија од својот повеќегодишен буџет издвојува значајни средства за заштита на културното наследство на државите членки. Преку програми како Европскиот фонд за регионален развој или „Креативна Европа“ се финансираат обновата на историски локалитети, музеи и културна инфраструктура, како и проекти на културни установи, уметнички организации и библиотеки низ Европа.

Целта на овие програми не е создавање единствен културен идентитет, туку зачувување на разновидноста која е една од основните вредности на ЕУ. Мотото на Унијата „Обединети во различностите“ („United in Diversity“) токму нагласува дека државите членки ги споделуваат заедничките европски вредности, но ги задржуваат сопствените јазици, традиции и културно наследство.

Европската унија денес има 24 официјални јазици, а ниту една држава членка по пристапувањето не била обврзана да го менува својот официјален јазик, писмо или културни симболи, пишува „EUpravo zato“.