Ердоган ја извршува функцијата претседател на Турција од 2014 година, а претходно беше премиер од 2003 година. На последните претседателски избори Ердоган освои 52,1 отсто од гласовите, додека неговиот секуларен противкандидат Кемал Киличдароглу доби 47,9 отсто. Според законот, Ердоган треба да ја напушти функцијата во 2028 година, кога му истекува сегашниот мандат.

Имено, важечкиот Устав, кој во 2017 година ја трансформираше Турција од парламентарна во претседателска република, го ограничува правото на шефот на државата да се кандидира за трет претседателски мандат. Ердоган, кој повторно се кандидираше во 2023 година, веќе го исцрпи дозволениот лимит. Сепак, на 22 јуни портпаролот на владејачката Партија на правдата и развојот (АКП), Омер Челик, без двоумење изјави: „Наш претседателски кандидат на следните избори е Реџеп Таип Ердоган“.

Набргу потоа од владејачките кругови пристигна дополнително објаснување. „Претседателот Ердоган ќе може повторно да се кандидира за уште еден мандат, под услов парламентот во Анкара да распише предвремени избори пред истекот на неговиот актуелен мандат или Уставот да биде изменет за да му се овозможи повторна кандидатура“, изјави Мехмет Учум, главен советник на турскиот претседател.

Учум, кој е и заменик-претседател на Претседателскиот совет за правна политика, изјави за агенцијата Анадолија дека Уставот предвидува исклучок што би му овозможил на Ердоган повторно да се кандидира, иако веќе ја извршувал функцијата во два последователни мандати. Според него, редовните парламентарни и претседателски избори во Турција не би требало да се одржат на 14 мај 2028 година, како што се очекува, туку една недела порано – на 7 мај, па дури и во април, со што би се сметале за предвремени избори.

Правниците бараат решение

За секој случај, во игра е и можноста за измена на Уставот. Во мај минатата година, Ердоган формирал посебен правен одбор за изработка на нов Устав. Како што објави Т24 на 3 јуни годинава, одборот веќе ја завршил својата работа и се подготвува да му го претстави пакетот на претседателот, кој потоа ќе ја финализира иницијативата во согласност со своите предлози. Меѓу другото, можно е да бидат изменети и одредбите што се однесуваат на постапката за кандидатура за претседател.

Во меѓувреме, за поднесување на нов устав на референдум потребни се 360 гласови од вкупно 600 во парламентот, додека за негово директно усвојување се потребни 400 гласови. АКП има само 277 пратенички места, а сојузниците на владејачката партија обезбедуваат уште 51 глас. Одлучувачка би можела да биде прокурдската Партија за еднаквост и демократија на народите (HEPD), со чија поддршка може да се обезбеди двотретинско мнозинство. Во моментов се води борба за нејзината наклонетост.

Иако ги наполни затворите со Курди обвинети за сепаратизам – понекогаш и без сериозни докази – сега би можел да постигне договор со нивните претставници. Според протечени информации, се планира новиот устав да вклучи „формулации што го поддржуваат процесот на решавање“ на курдското прашање во Турција.

Помладиот син Билал

„Блумберг“ во февруари објави дека како можен наследник сè почесто се споменува помладиот син на Ердоган, Билал (44). Во текот на својот последен мандат, претседателот сè почесто го вклучувал во својата придружба за време на бројните странски посети – од средбата со саудискиот престолонаследник Мохамед бин Салман, до посетите на Пакистан, Малезија и Катар.

„Билал, кој има магистерска диплома по јавни политики од Универзитетот Харвард, добива неформална обука за политичко лидерство и гради мрежа на лојални поддржувачи“, објави „Блумберг“, но се чини дека оваа опција сега е минато.

Подготовките за можните избори започнале минатиот викенд, на конференцијата на владејачката Партија на правдата и развојот (АКП), која се одржа од 26 до 28 јуни. Основана пред речиси четврт век, АКП сега се соочува со предизвикот повторно да ја стекне довербата на гласачите. За да ја истакне својата државотворност, била компонирана и песна која зборува за посветеноста на партијата кон народот веќе четврт век, успешно водејќи ја земјата низ тешки времиња, дури и кога светот гори. А сето тоа, како што гласи главниот стих, е „благодарение на легендарниот и голем претседател Реџеп Таип Ердоган“.

На конференцијата учествувале членови на турската влада, кои поднеле извештаи за четири клучни теми: безбедноста, развојот, економијата и состојбата во општеството. На тематските сесии, надлежните министри ги презентирале извештаите за својата работа и одговарале на прашања од присутните, а на крајот се обратил Ердоган:

„АКП е книга наречена Турција. Таа книга има еден повез, една лента што ја држи заедно, една папка, еден автор, заедничка душа и заедничко чувство. Нашиот пат е еден, нашата насока е една, нашата цел, нашата мисија и нашето одредиште се едно. По тој пат ќе чекориме заедно со сите кои сакаат да го следат“, им порачал тој на своите најверни поддржувачи.

Опозицијата му „дише во врат“

Иако е авторитарен лидер, Ердоган е еден од највлијателните државници во денешна Европа. Во завршна фаза се и подготовките за самитот на НАТО, закажан за 7 и 8 јули во Анкара. Доколку овој значаен настан помине без проблеми, тоа би можело значително да ја зајакне неговата политичка позиција. Особено ако главниот гостин, американскиот претседател Доналд Трамп, продолжи со изјави како оваа:

„Немаше да одам (на самитот на НАТО), но Ердоган ме покани… Ќе одам од почит кон претседателот“.

Во меѓувреме, потпретседателот на САД, Џеј Ди Венс, најави дека Соединетите Американски Држави повторно ќе ѝ продаваат на Турција американски борбени авиони Ф-35, чија испорака била блокирана во 2019 година. На средбата меѓу Ердоган и Трамп во март, прашањето за борбените авиони беше една од главните теми. Во декември, американскиот амбасадор во Турција, Том Барак, изјави дека Анкара е подготвена целосно да се откаже од руските напредни системи за противвоздушна одбрана С-400, со цел да го отвори патот за набавка на американските борбени авиони.