Американскиот претседател Доналд Трамп ги изненади сите присутни — од неговиот домаќин, францускиот претседател Емануел Макрон, па сè до сопствените советници — кога во средата, непосредно пред вечерата во палатата Версај, неочекувано побара договорот со Иран да се потпише „тука и сега“.

Иако официјалната церемонија за потпишување беше закажана за два дена подоцна во ексклузивно планинско одморалиште над езерото Луцерн во Швајцарија, каде главниот американски преговарач, потпретседателот Џеј Ди Венс, требаше да го стави својот потпис на меморандумот за разбирање, Трамп бил дециден. Документот, според информации, бил финализиран непосредно пред пристигнувањето на делегацијата во палатата, по што претседателот инсистирал тој да стапи на сила веднаш таа вечер.

Според официјални лица запознаени со настаните, Макрон брзо реагирал и потврдил дека може да се организира импровизирано потпишување. Додека двајцата претседатели шетале низ прочуената Сала на огледалата, државниот секретар на САД, Марко Рубио, заедно со францускиот министер за надворешни работи, брзале да најдат печатач за да го извлечат меморандумот на хартија.

Импровизирано потпишување

Нешто по 23 часот, во Долната галерија на Версај, Трамп со маркер се потпиша на документот.

„Ова не беше лесно, можам да ви кажам“, им се обратил Трамп на присутните, меѓу кои биле и моќници од Волстрит и претседателот на најголемиот француски конгломерат за луксузни стоки. „Браво“, додал Макрон, додека еден од присутните го фотографирал документот за веднаш да ја испрати сликата до иранската страна.

Планираниот настан во Луцерн во петокот никогаш не се одржал. Венс го одложил патувањето откако иранската делегација се повлекла од средбата поради ескалација на насилството меѓу Израел и Хезболах во Либан. Иако страните се согласиле на нов прекин на огнот во петокот наутро, договорот изгледа покревок од кога било.

Жестоки критики во Вашингтон и страв од економска пропаст

Меморандумот за разбирање од 14 точки, чија цел е да се издејствуваат обврски од Иран за кратење на нивната нуклеарна програма, веднаш наиде на деструктивни критики во САД. Дури и дел од поддржувачите на Трамп го сметаат договорот за капитулација што му нуди на Техеран огромни отстапки, а бара премалку за возврат.

Роџер Викер, претседател на Комитетот за вооружени сили во Сенатот, остро реагираше изјавувајќи дека фондот за реконструкција вреден 300 милијарди долари, вклучен во шестата точка од меморандумот, прави исплатите од ерата на Обама да „изгледаат како ситница“.

Трамп возврати дефанзивно на социјалните мрежи, тврдејќи дека токму американската воена моќ го донела Иран на преговарачка маса.

„Не се сретнавме од очај, Иран го направи тоа. Тие се готови!“, напиша претседателот. „Ќе ги одиграме овие 60 дена. Тие не добиваат пари, ни десет центи!“

Сепак, извори откриваат дека зад ваквиот брз потпис стојат сериозни економски притисоци. Со намалувањето на глобалните резерви на нафта и стравот кај Републиканците од претстојните конгресни избори, самиот Трамп признал пред новинарите дека се плашел од економски колапс и споредби со претседателот Херберт Хувер, кој владееше за време на Големата депресија.

Тајни преговори и внатрешен песимизам во Белата куќа

Патот до Версај бил проследен со комплетен хаос, честопати поттикнат од непредвидливоста на самиот Трамп. Текстот на договорот со денови се чувал во строга тајност, а Венс појасни дека пакистанските посредници пренеле оти иранците барале дискреција поради внатрешно-политички причини. Покрај официјалниот текст, американските функционери се потпираат и на т.н. „џентлменски договори“ договорени преку тајни канали.

Внатре во Белата куќа, политичкиот тим на Трамп, вклучувајќи ги министерот за финансии Скот Бесент и секретарот за енергетика Крис Рајт, со месеци притискал за излез поради штетите врз економијата. И покрај тоа што директорот на ЦИА Џон Ратклиф и министерот за одбрана Пит Хегсет биле крајно песимистични околу исполнувањето на договорот, крајниот консензус го наметнал самиот Трамп со пораката: „Сакаме да завршиме со ова“.

Дипломатски трилер: Тензии со Нетанјаху и роденденско вето од Техеран

Преговорите со Иран биле исклучително бавни, дополнително условени од фактот што врховниот лидер Моџтаба Хамнеи комуницира исклучиво преку курири за да ја скрие својата локација. Ситуацијата ескалирала кога американски хеликоптер се судри со ирански дрон, по што Трамп наредил жестоки бомбардирања, пред посредниците да успеат да ги приближат ставовите.

Последната и најголема пречка се случила точно на 80-тиот роденден на Трамп, кога Израел извршил смртоносен воздушен напад како одговор на Хезболах. Трамп го протолкувал потегот на Нетанјаху како обид за саботажа на договорот. Извори потврдуваат дека американскиот претседател имал телефонски разговор полн со пцовки и викање со израелскиот премиер.

Додека Иран подготвувал балистички ракети за одмазда, катарските преговарачи воделе маратонски разговори во Техеран за да го спасат договорот. Иранците на крајот отстапиле, но цврсто останале на едно барање: договорот да не биде официјално објавен на роденденот на Трамп. Посредниците нашле решение — договорот беше објавен по полноќ по иранско време, задоволувајќи го Техеран, додека во Вашингтон Трамп сè уште го прославуваше роденденот.