Иран во последните недели значително ги зајакнал мерките за заштита на своите резерви на високо збогатен ураниум, со тоа што намерно урнал дел од подземните тунели во кои се чува материјалот и поставил експлозивни мини на влезовите, велат за Си-Ен-Ен пет извори запознаени со американските разузнавачки информации.

Според нив, пристапот до околу половина тон ураниум збогатен до ниво блиску до она потребно за производство на нуклеарно оружје сега е многу потежок, поопасен и ќе бара значително повеќе време отколку пред само еден месец.

Овие активности следуваат откако американскиот претседател Доналд Трамп јавно сигнализираше дека разгледувал можност американската војска да преземе операција за запленување на иранските резерви на збогатен ураниум.

Новите утврдувања претставуваат дополнителен предизвик за предложениот договор меѓу Вашингтон и Техеран, кој предвидува ураниумот да биде отстранет и уништен. Истовремено се отвора и прашањето кој ќе ја преземе опасната задача за ископување и извлекување на материјалот.

Тајна операција за можна копнена интервенција

Како што објави Си-Ен-Ен, американската администрација била многу блиску до одобрување на копнена воена операција во Иран со цел насилно преземање на високо збогатениот ураниум.

Според американски извори, највисокиот американски воен офицер, генералот Ден Кејн, претседател на Здружениот комитет на началници на штабови, на 19 мај итно отпатувал од состанок на НАТО во Брисел до командата на Централната команда на САД во Тампа, Флорида.

Таму лично бил информиран за плановите за испраќање американски копнени сили во Иран со задача да го преземат високо збогатениот ураниум – материјал кој е клучен за производство на нуклеарно оружје.

По брифинзите, генералот Кејн го информирал претседателот Доналд Трамп за можните сценарија и воени опции.

Сепак, Трамп одлучил да ја стопира операцијата откако бил предупреден дека таа најверојатно ќе предизвика жесток ирански одговор, ќе го продолжи конфликтот и дополнително ќе ја дестабилизира светската економија.

Според изворите, американскиот претседател бил особено загрижен поради можноста од голем број американски жртви.

„Многу ризици“, изјавил еден од изворите запознаени со плановите, додавајќи дека не е изненадување што Трамп тогаш не дал зелено светло за акцијата.

Иран подготвувал економска „нуклеарна опција“

Според разузнавачките проценки, Техеран подготвувал и економски одговор доколку преговорите пропаднат и повторно започнат воени дејствија.

Планот предвидувал активирање на јеменските Хути за затворање на теснецот Баб ел Мандеб, една од најважните светски поморски трговски рути која го поврзува Црвеното Море со Индискиот Океан.

Американските разузнавачки служби предупредуваат дека евентуалното затворање на овој теснец би можело да има катастрофални последици врз глобалната економија и светската трговија.

Изворите за Си-Ен-Ен тврдат дека Иран досега се воздржувал од ваков чекор за да не ги загрози мировните разговори со Вашингтон, но дека оваа опција останува на маса доколку преговорите пропаднат.

Преговорите се приближуваат кон договор

Трамп повеќепати изјави дека обезбедувањето на збогатениот ураниум е еден од главните американски приоритети во тековните преговори за ставање крај на војната и повторно отворање на Ормускиот Теснец.

Висок претставник на американската администрација изјавил дека двете страни се приближуваат кон договор според кој Иран би го предал збогатениот ураниум на Соединетите Американски Држави.

Според истиот извор, материјалот прво би бил уништен на самото место, а потоа би бил изнесен од земјата.

Американската страна тврди дека Иран начелно прифатил уништување и отстранување на нуклеарниот материјал, демонтирање на нуклеарната програма, отворање на Ормутскиот Теснец и прекин на финансирањето на вооружените сојузнички групи, по што би следело олеснување на санкциите.

Но иранските државни медиуми објавија поинаква верзија, според која Техеран нема намера да се откаже од контролата врз Ормутскиот Теснец и бара итно одмрзнување на 24 милијарди долари ирански средства.

Главниот нерешен проблем – збогатениот ураниум

Осигурувањето на иранскиот високо збогатен ураниум останува една од главните цели на администрацијата на Трамп која сè уште не е постигната ниту преку преговори ниту преку воени средства.

Според американските проценки, Иран поседува околу 440 килограми ураниум збогатен до ниво блиску до она потребно за производство на нуклеарно оружје.

Залихите се распоредени во неколку нуклеарни комплекси, пред сè во Исфахан, Натанц и Фордо, и се складирани длабоко под земја во тунелски системи.

Нуклеарните експерти изразуваат сомнеж дека американска воена операција би можела целосно да го пронајде, идентификува и безбедно да го отстрани целиот материјал во услови на вооружен конфликт.

Дополнителен проблем е тоа што Иран во јули минатата година им го забранил пристапот на инспекторите на Меѓународната агенција за атомска енергија по заедничките американско-израелски напади врз неговите нуклеарни постројки.

Директорот на агенцијата, Рафаел Маријано Гроси, неодамна предупреди дека постојните резерви би можеле да бидат доволни за производство на дури десет нуклеарни бомби доколку Иран одлучи да ја милитаризира својата програма.

Американските разузнавачки служби, пак, тврдат дека благодарение на постојаниот надзор од воздух имаат прецизни информации за локацијата на нуклеарниот материјал.

Дури и за Иран ќе биде тешко да го извади ураниумот

Според неколку од изворите, дури и за самите ирански власти сега би било исклучително тешко и опасно да го извлечат складираниот ураниум.

За тоа би биле потребни тешки градежни машини за ископување, како и операции за деминирање.

Скот Рокер, поранешен директор на Канцеларијата за отстранување нуклеарен материјал во рамки на американската Национална администрација за нуклеарна безбедност, предупредува дека ваквата ситуација може дополнително да ги усложни напорите за верификација на иранските резерви.

Тој вели дека Техеран би можел да тврди дека дел од материјалот не може да се извлече, со што би останале сомнежи дали навистина целокупниот ураниум е ставен под контрола.

Воени проценки: Практично би значело инвазија

Американските воени команданти процениле дека евентуалната операција за преземање на ураниумот би барала стотици припадници на специјалните сили и големо копнено присуство.

„Би било неверојатно тешко да се пребаруваат сите тие тунели и контејнери. Ќе мора да воспоставиме огромно воено присуство. Практично, би морале да извршиме инвазија", изјавил еден од изворите.

Воените проценки ја рангирале мисијата помеѓу категориите „висок“ и „екстремен“ ризик, што значи дека дури и успешна операција би можела да резултира со значителен број американски жртви.

Дополнителна опасност претставуваат минираните тунели во кои се чува ураниумот, како и иранските противвоздушни ракети, ракетите што се испукуваат од рамо и преостанатите резерви на дронови и балистички ракети.

Најголемиот дел од резервите се наоѓаат во Исфахан

Според проценките на меѓународната заедница, најголемиот дел од иранските резерви се наоѓаат во урнати тунели во нуклеарниот комплекс Исфахан во централниот дел на земјата, додека помали количини се чуваат и на други локации.

Американските медиуми претходно објавија дека во средината на мај американската војска била подготвена да спроведе операција за преземање на нуклеарниот материјал, но планот бил оценет како премногу ризичен и бил ставен во мирување.

Во меѓувреме, според разузнавачките проценки, Иран дополнително ги зајакнал локациите на кои се верува дека е закопан високо збогатениот ураниум.

Трамп: Никој не може да му се приближи

Трамп и претходно призна дека евентуалното насилно преземање на ураниумот носи сериозни ризици.

Во интервју за Фокс њуз тој изјави дека американските служби знаат што се случува на локациите каде што е складиран материјалот.

„Знаеме точно што се случува. Никој не се ни доближил до него“, изјавил Трамп.

Подоцна, од Овалната соба, тој повторно ја минимизирал можноста за воена акција.

„Никој не може да му се приближи бидејќи е закопан под планина“, изјави американскиот претседател.

Дури и доколку договорот меѓу Вашингтон и Техеран биде потпишан наскоро, американски претставници признаваат дека техничките детали за извлекување и уништување на ураниумот сè уште не се разработени.

„Иранците се обврзуваат да го уништат и отстранат збогатениот материјал, но како точно ќе се направи тоа? Ќе биде потребно време да се утврди. Ова е многу чувствителен и нестабилен материјал. Не може едноставно да се ископа и да се изнесе надвор", изјавил висок претставник на американската администрација.