Доматот, намирница без која е тешко да се замисли салата, сендвич или омилениот бургер, во Соединетите Американски Држави стана неочекуван симбол на растечките трошоци за живот. Неговата цена во последната година пораснала за дури 40 проценти, повеќе отколку кај повеќето други прехранбени производи, поради што сѐ повеќе потрошувачи чувствуваат притисок врз домашниот буџет.

Експертите предупредуваат дека зад овој скок не стои само послаба сезона или помали приноси, туку комбинација од геополитички кризи, трговски одлуки и климатски предизвици кои влијаат врз глобалниот пазар на храна, пренесуваат медиумите.

Некогаш обична намирница, денес показател за криза

Според најновите податоци, доматот поскапел повеќе од кафето, говедското месо и замрзнатата риба, што го прави еден од највидливите примери на инфлација во прехранбениот сектор. Готвачот од Њујорк Исак Бернал Карбахо смета дека доматот денес претставува многу повеќе од обичен зеленчук.

„Доматот стана симбол на нешто многу подлабоко. Нешто толку едноставно како купувањето свеж зеленчук станува сериозна финансиска одлука за многу семејства“, вели тој.

За милиони граѓани токму ваквите секојдневни купувања најдобро покажуваат колку се зголемиле трошоците за живот во последните години.

Војната, царините и климатските промени ги зголемија цените

Економистите наведуваат дека до наглиот раст на цените дошло поради неколку фактори кои се совпаднале во исто време.

Воените случувања на Блискиот Исток ги зголемија цените на горивото и транспортот, што автоматски ги зголеми трошоците за производство и дистрибуција на храна. Истовремено, САД се повлекоа од договорот што овозможуваше бесцарински увоз на домати од Мексико, од каде што доаѓа најголемиот дел од доматите на американскиот пазар.

Кога биле воведени царините, цената на мексиканските домати дополнително се зголемила, а трошокот на крајот стигнал до крајните купувачи.

Економистката Уша Хејли од Универзитетот Вичита оценува дека станува збор за „совршена бура“ предизвикана од трговската политика, климатските екстреми и геополитичките тензии.

Потрошувачите во шок поради цените

Растот на цените предизвикал бројни реакции кај граѓаните. На социјалните мрежи се појавиле снимки од купувачи кои покажуваат колку сега плаќаат за домати, додека некои наведуваат дека цените се повеќекратно повисоки отколку во претходните години.

Некои дури решиле сами да одгледуваат домати за да ги намалат трошоците, додека други предупредуваат дека основните намирници стануваат сѐ помалку достапни за просечните домаќинства.

Голем проблем за рестораните и угостителите

Поскапувањето не ги погоди само граѓаните. Рестораните, синџирите за брза храна и производителите на храна се соочуваат со нагол раст на трошоците за набавка.

Според податоците на платформата што ги следи цените во угостителството, доматот за рестораните поскапел дури 65 проценти за само еден месец.

Вејн Хамфри, оперативен директор на синџирот ресторани „Snarf’s Sandwiches“, наведува дека пред една година гајба домати плаќал 27 долари, додека денес за истата количина издвојува дури 93 долари.

„Само поради доматите нашите годишни трошоци се повисоки за повеќе од 1,7 милиони долари“, изјавил Хамфри.

Дали цените ќе паднат?

Експертите очекуваат дека поголемото домашно производство би можело донекаде да го ублажи притисокот врз пазарот, но предупредуваат дека ефектите не можат да се видат преку ноќ.

Повисоките цени ги поттикнуваат земјоделците да го зголемат производството, но за нови насади, поголеми приноси и стабилизација на пазарот се потребни месеци.

Иако оваа приказна се однесува на американскиот пазар, таа покажува колку војните, трговските бариери и климатските промени можат да влијаат врз цената на храната ширум светот. Она што некогаш беше обична намирница денес стана симбол на растечките трошоци за живот и предупредување дека глобалните кризи сѐ повеќе стигнуваат и до нашите трпези.