Полска влезе во нова фаза на институционалниот судир околу Уставниот суд, откако премиерот Доналд Туск одби компромис за прашањата што неговата влада ги поврзува со обновувањето на правната држава. Претседателот Карол Навроцки одржа кризни консултации со партиските лидери, а дел од опозицијата предложи техничка влада и избори во 2027 година.

Тоа засега е политички предлог, а не договор за смена на власта. Според Полското радио, кое се повикува на агенцијата ПАП, разговорите вклучувале и различни решенија за промена на составот на судот.

Што ја предизвика ескалацијата?

Според АФП, тензиите се засилиле во петокот по суспензијата на претседателот на Уставниот суд, Богдан Швјенчковски. Пред институцијата се собрале демонстранти, била распоредена полиција, а три лица биле приведени. Протестите продолжиле и во саботата.

Владата тврди дека судиите избрани во времето на владеењето на партијата Право и правда не се политички независни. Опозицијата, пак, ги претставува владините потези како обид за преземање на судот. Овие спротивставени обвинувања се суштината на спорот; ниту едното тврдење само по себе не го разрешува прашањето за законитоста на конкретните постапки.

Полициско обезбедување кај Уставниот суд во Варшава.

Туск одбива компромис, Навроцки собира предлози

Во саботното телевизиско обраќање, Туск порача дека за одредени прашања нема простор за компромис. Тој ги обвини политичките противници дека го поткопуваат владеењето на правото. Навроцки, според АФП, ја прекинал посетата на Сенегал за да се врати во Варшава и да ги повика партиските лидери на разговори.

Претставници на Граѓанската коалиција на Туск не учествувале на консултациите. Полското радио известува дека лидерот на Полската народна партија предложил уставно преуредување на судот, додека Адријан Зандберг од Разем предложил прекин на мандатите на сите сегашни судии и избор на нов состав со уставно мнозинство.

Што значи барањето за техничка влада?

Поранешниот премиер Матеуш Моравјецки и Марчин Хорала предложиле конструктивно гласање недоверба. Според нивната идеја, поранешниот претседател на Сејмот, Марек Јурек, би предводел техничка влада што би организирала избори во 2027 година. Моравјецки оставил простор за разговор за кандидатот.

Предлогот не значи дека владата паднала или дека изборите се распишани. За негово спроведување би била потребна парламентарна поддршка за алтернативно раководство. Политичката тежина на иницијативата е во тоа што спорот за судството веќе се претвора и во обид за промена на извршната власт.

Брисел го поддржува правото на парламентот да избира судии

Европската комисија побарала да им се овозможи преземање на должноста на судиите избрани од парламентот. Во изјава за „Киев индепендент“, портпарол на Комисијата нагласил дека назначувањето осум нови членови е во уставната надлежност на Сејмот.

Судирот има и европска димензија: независноста на полското судство со години е предмет на спор со институциите на ЕУ. Сегашната влада ги оправдува промените како враќање кон европските стандарди, додека нејзините противници ја оспоруваат постапката.

Следниот тест е институционален

За вторник е свикано вонредно општо собрание на судиите на Врховниот суд, објави Полското радио. Во меѓувреме, клучно ќе биде дали политичките актери ќе најдат постапка што ќе ја прифатат како легитимна. Без такво решение, дури и кадровските промени тешко би ја затвориле кризата на доверба.

Извори: Полско радио / ПАП, АФП и Киев индепендент.

Насловна фотографија: Полициско обезбедување кај Уставниот суд во Варшава.