Украина и натаму во голема мера се потпира на американската воена технологија, разузнавачките податоци и клучните одбранбени системи, иако Европа презеде поголем дел од финансискиот товар за поддршка на Киев. Зголемените тензии меѓу американскиот претседател Доналд Трамп и украинскиот претседател Володимир Зеленски повторно го отворија прашањето дали Украина може да ја продолжи одбраната без поддршка од Вашингтон, анализира Си-ен-ен.

Трамп го критикуваше Зеленски поради, според него, недоволната подготвеност за преговори за завршување на војната, додека Киев го обвини Вашингтон дека му ја ограничува клучната воена помош. Во меѓувреме, руските напади продолжуваат, а украинските власти предупредуваат на проблеми предизвикани од прекините или ограничувањата на американската поддршка.

Според аналитичарите, САД можат да влијаат врз Украина во три клучни области – економијата, војската и политиката. Дополнителното повлекување на американската поддршка би можело да има сериозни последици, но тоа не значи нужно и распад на украинскиот отпор.

Европа го презеде поголемиот дел од финансискиот товар

Администрацијата на Доналд Трамп на почетокот на 2025 година го запре одобрувањето нови пакети помош за Украина. Сепак, дел од американското оружје нарачано за време на мандатот на неговиот претходник Џо Бајден и натаму пристигнува во земјата, иако многу од претходните договори во меѓувреме се реализирани.

Според податоците на германскиот Институт за светска економија во Кил, кој ја следи меѓународната помош за Украина, САД од почетокот на руската инвазија во полн обем во 2022 година ѝ обезбедиле на Украина најмалку 131,5 милијарди долари вкупна помош, со што останале нејзин најголем поединечен донатор.

Европската Унија и нејзините земји-членки, заедно, обезбедиле најмалку 228,5 милијарди долари помош, покажуваат истите податоци. Меѓу членките на ЕУ што издвоиле најмногу воена помош се Германија, Данска, Холандија и Шведска. Значаен придонес дале и Велика Британија и Норвешка.

Дел од европската поддршка се реализира преку купување американско оружје што европските држави потоа ѝ го испраќаат на Украина. Но, за таквите трансфери и натаму е потребно одобрение од американското Министерство за одбрана, што му остава на Вашингтон можност да влијае врз испораките.

Недостигот од ракети „Патриот“ ја зголемува ранливоста

Еден од најголемите проблеми на украинската противвоздушна одбрана е недостигот од пресретнувачки ракети за системите „Патриот“, кои се меѓу ретките средства способни да пресретнуваат балистички ракети.

Зеленски предупреди дека доцнат испораките на ракети што веќе биле договорени. Според него, Украина во критичен момент останала без дел од муницијата потребна за одбрана од руските балистички напади.

При еден од неодамнешните руски напади врз Киев не била пресретната ниту една балистичка ракета, што укажува дека резервите на пресретнувачи за системите „Патриот“ биле исцрпени или на критично ниско ниво.

Зеленски порача дека во такви околности на Украина ѝ е потребна поконкретна поддршка од сојузниците, вклучително и испорака на понапредни ракети и продолжување на санкциите против Русија.

Аналитичарите, сепак, оценуваат дека долготрајното блокирање на купувањето американско оружје би можело да им наштети и на американските одбранбени компании. Поради тоа, не сметаат дека таквите ограничувања нужно би останале на сила подолг период.

Разузнавачките податоци и сателитските врски се клучни

Иако американската финансиска помош е намалена, Украина и натаму во голема мера се потпира на американските разузнавачки податоци и технолошки системи. Меѓу нив се противракетните системи „Патриот“, сателитската комуникациска инфраструктура „Старшилд“, наменета за воени корисници, и напредните технологии за предупредување за ракетни напади.

Макс Бергман, директор на програмата за Русија во вашингтонскиот Центар за стратешки и меѓународни студии, смета дека европските држави немаат соодветни замени за дел од овие американски капацитети. Тој истакнува дека европските земји со децении се потпирале на САД наместо да развиваат сопствени системи.

Според Бергман, понатамошните прекини на американската поддршка би можеле да имаат тешки последици за Украина, вклучително и поголема економска штета, повеќе цивилни жртви и дополнително раселување на населението. Сепак, тој се сомнева дека таквиот развој на настаните сам по себе би ја скршил украинската волја за продолжување на борбата.

Зеленски претходно соопшти дека Украина во неколку наврати не добила американски разузнавачки предупредувања за можни балистички напади. Според украински претставници, поради тоа некои руски напади ги погодиле целите без вообичаеното навремено предупредување на населението, што можело да придонесе за поголем број цивилни жртви.

Американскиот Стејт департмент и Трамп ги отфрлија тврдењата дека Вашингтон ја ограничил размената на разузнавачки информации. Зеленски подоцна изјави дека размената повторно функционира.

Неизвесност околу системот „Старшилд“

Украинското Министерство за одбрана соопшти дека повторно е воспоставен целосниот пристап до системот „Старшилд“. Сепак, не беше веднаш јасно дали промените се почувствувале во сите делови на земјата.

Ограничувањата на брзината и употребата на сателитската комуникација, според украински претставници, ја попречувале работата на пресретнувачките беспилотни летала и ги отежнувале воените операции на делови од фронтот.

Трамп и неколку високи претставници на неговата администрација негираа дека наредиле ограничување на украинскиот пристап до системот, но не понудија јасно објаснување за случувањата. Илон Маск, сопственикот на „Старлинк“ и „Старшилд“, исто така ги отфрли тврдењата дека самостојно донел таква одлука, наведувајќи дека за ограничувањата одлучува американската војска, а конечниот збор го има претседателот на САД.

Експертите предупредуваат дека секој нов прекин или ограничување на американските системи би можел краткорочно сериозно да ги погоди украинските одбранбени способности. На подолг рок, европските држави би можеле да ги зголемат инвестициите во сопствени технологии за да ја намалат зависноста од Вашингтон.

Бергман истакнува дека Украина плаќа за дел од американските услуги и оружје, па не станува збор исклучиво за бесплатна помош. Според него, неизвесноста околу испораките ја доведува во прашање и доверливоста на САД како снабдувач со одбранбена опрема и технологија.

Затегнатите односи меѓу Вашингтон и Киев ѝ одат во прилог на Москва

Спорот меѓу Вашингтон и Киев има последици што ја надминуваат воената помош. Аналитичарите предупредуваат дека руското раководство би можело да заклучи дека долготрајната војна постепено ќе ја ослабне решителноста на европските сојузници на Украина.

Тензиите дополнително се зголемија по низа потези на администрацијата на Трамп поврзани со Русија, вклучително и одложување или ублажување на одредени санкциски мерки пред нивното стапување во сила, како и договор што ѝ овозможува на Русија да извезува дизел-гориво. Москва, во меѓувреме, не се откажа од своите обемни барања за завршување на војната.

Натија Сескурија, виш истражувач за Русија и Евроазија во британскиот Кралски институт за одбранбени и безбедносни студии (РУСИ), оцени дека американскиот притисок врз Киев може да ја поттикне Москва да заклучи дека европската поддршка за Украина со текот на времето ќе ослабне.

Слично размислува и Џон Лаф, раководител за меѓународни партнерства во Центарот за нови евроазиски стратегии. Според него, актуелниот развој на настаните дополнително ги нагласува разликите меѓу американската и европската политика кон војната.

Цените на горивата дополнително ги оптоваруваат односите

Трамп го поврза ублажувањето на санкциите со ослободувањето на американскиот државјанин Стивен Хабард, кој бил притворен во Русија, иако претходно тврдеше дека Вашингтон не ѝ дал ништо за возврат на Москва за неговото ослободување.

Дел од тензиите би можеле да се намалат по американските меѓуизбори, сметаат некои аналитичари. Сепак, прашањето за цените на горивата и непопуларноста на војната со Иран би можеле и натаму да ја оптоваруваат администрацијата на Трамп.

Лаф смета дека украинските напади врз руските рафинерии за нафта дополнително ги влошуваат односите со американскиот претседател. Според него, ваквите напади му даваат повод на Трамп одговорноста за растот на цените на горивата да ја префрли врз Украина, наместо да се фокусира на последиците од војната со Иран.

Може ли Украина да продолжи без американска поддршка?

Од почетокот на руската инвазија Украина го зголеми сопственото производство на оружје, додека Европа презеде поголем дел од финансирањето и воената поддршка. Овие фактори му овозможуваат на Киев да ја продолжи одбраната и во услови на намалена американска помош.

Сепак, замена за американските разузнавачки капацитети, напредните противракетни системи и сателитската комуникација не може да се обезбеди преку ноќ. Во случај на нови ограничувања, Украина би можела да се соочи со поголеми загуби, послаба заштита на градовите и потешки услови на фронтот.