Во Јапонија сега живеат повеќе од 100.000 луѓе кои имаат најмалку 100 години, со што оваа земја постигна нов рекорд во долговечноста среде сè посериозната демографска криза.

Според податоците на јапонското Министерство за здравство, труд и социјална заштита, бројот на стогодишници оваа година достигнал рекордни 107.677. Тоа е за 7.914 повеќе отколку во 2025 година и претставува раст 56-та година по ред. Жените сочинуваат речиси 88 отсто од вкупниот број стогодишници.

Министерот за здравство Кеничиро Уено изјави дека е „многу задоволен што толку многу луѓе живеат долго, здраво и активно“, наведувајќи го напредокот на медицинската технологија, здравиот начин на живот и исхраната како некои од причините.

Сепак, зад причините за славење се крие сериозна нерамнотежа. Бројот на постари жители на Јапонија продолжува да расте, додека бројот на раѓања е на историски минимум. Поради тоа, сè помал број работници мора да ги финансираат растечките трошоци за пензии, здравство и грижа за старите лица.

Колку брзо старее Јапонија?

Јапонија има едно од најстарите населенија во светот, а речиси тројца од десет жители сега имаат најмалку 65 години. Се предвидува дека нивниот удел до 2070 година ќе достигне речиси 40 отсто од вкупното население.

Според податоците на јапонската влада, минатата година во таа земја живееле повеќе од 800.000 луѓе постари од 95 години, додека биле родени само 700.000 бебиња.

Затоа бројот на жители се намалува сè побрзо. Прелиминарните резултати од пописот покажуваат дека во 2025 година бројот на жители бил помал отколку пет години претходно во дури 45 од вкупно 47 јапонски префектури. Раст забележале само Токио и Окинава.

Населението на Јапонија го достигна врвот во 2008 година, кога земјата имала околу 128 милиони жители. Националниот институт за истражување на населението и социјалната сигурност предвидува дека тој број до 2070 година ќе се намали на 87 милиони, што претставува намалување од приближно 30 отсто, пишува „Ал Џезира“.

Зошто во Јапонија има толку многу стогодишници?

Не постои само едно објаснување за долговечноста на Јапонците, но истражувачите укажуваат на комбинација од исхрана, физичка активност и достапна здравствена заштита.

Традиционалната јапонска исхрана содржи многу риба, зеленчук и ориз, а релативно малку заситени масти. Стапката на дебелина исто така е значително пониска отколку во многу западни земји.

Важна улога може да имаат и секојдневните навики. Многу жители, вклучително и постарите, редовно пешачат, возат велосипед и користат јавен превоз, додека групното вежбање е многу распространето.

Јапонскиот систем на универзално здравствено осигурување овозможува широк пристап до лекување и лекови по релативно ниски цени во споредба со земји како Соединетите Американски Држави.

Зошто долговечноста стана проблем?

Подолгиот животен век претставува голем успех, но во Јапонија истовремено се бележи една од најниските стапки на наталитет во светот.

Вкупната стапка на фертилитет, односно просечниот број деца што една жена би требало да ги роди во текот на животот, во 2025 година паднала на рекордно ниски 1,14. За одржување стабилен број на жители без потпирање на имиграцијата, главно е потребна стапка од околу 2,1.

Како што населението старее, сè поголем број пензионери, на кои често им е потребна дополнителна здравствена и социјална грижа, ги издржува сè помал број работоспособни луѓе. Таквата нерамнотежа со текот на времето прераснува во сериозен економски проблем.

Јапонија воведе детски додатоци, субвенционирано згрижување деца, програми за родителско отсуство и други поттикнувачки мерки со цел да ги охрабри паровите да имаат деца. Сепак, ниту една од тие мерки досега не успеала да го сврти долгорочниот пад на наталитетот.

Општествените научници предупредуваат и дека сè помалку Јапонци стапуваат во брак, како и дека оние што го прават тоа се венчаваат подоцна, кога имаат помали шанси да добијат деца. Многу млади се загрижени поради несигурните работни места, стагнацијата на платите и долгото работно време, што дополнително го отежнува основањето семејство.

Поголемото учество на жените на пазарот на трудот не е секогаш проследено со рамноправна поделба на грижата за децата и домашните обврски. Поради тоа, за жените е особено тешко да ги усогласат родителството и кариерата.

Премиерката Санае Такаичи го означи намалувањето на бројот на жители и наталитетот како некои од најголемите национални предизвици, додека јапонските власти со години предупредуваат дека овој тренд ги загрозува економските и општествените темели на земјата.

Што значи тоа за јапонската економија?

Намалувањето на бројот на работоспособни жители значи дека сè помалку луѓе плаќаат данок на доход и придонеси за социјално осигурување, додека истовремено растат трошоците за пензии, здравство и грижа за старите лица.

Таквата нерамнотежа создава сè поголем притисок врз јавните финансии, но и врз помладите работници кои го финансираат системот со своите даноци и придонеси.

Недостигот од работна сила веќе погодува бројни сектори, од градежништвото и земјоделството до сообраќајот, здравството и социјалната заштита. Особено тежок проблем имаат руралните области, од кои младите се преселуваат во градовите, оставајќи зад себе сè постари заедници со недостиг од работници и сè послаби јавни услуги.

Имиграцијата би можела да го ублажи недостигот од работна сила, а бројот на странци во Јапонија расте во последните години. Сепак, странските државјани сочинуваат само околу три отсто од вкупното население, додека предлозите за прифаќање значително поголем број мигранти остануваат политички чувствително прашање.

Дали старее и остатокот од светот?

Светската здравствена организација наведува дека продолжувањето на очекуваниот животен век е едно од најголемите достигнувања на човештвото.

„Напредокот во општествениот и економскиот развој, како и во здравството, ја намали стапката на смртност, особено меѓу постарите луѓе. Повеќето луѓе сега можат да очекуваат дека ќе живеат подолго од 60 години“, соопшти Светската здравствена организација.

Просечниот очекуван животен век во светот достигна 73,3 години во 2024 година, што е за 8,4 години повеќе отколку во 1995 година. Се очекува бројот на луѓе постари од 60 години да порасне од 1,1 милијарда во 2023 година на 1,4 милијарди до 2030 година.

Процесот на стареење на населението сепак е многу поизразен во некои земји отколку во други. Според историските проценки на Обединетите нации, медијалната возраст на населението во Јапонија во 2023 година изнесувала 49 години.

Следуваат Италија со медијална возраст од 47,5 години, Португалија со 46,2, Грција со 45,7 и Германија со 45,1 година.